Is "geweten" nog aanwezig / nuttig anno 2026 ?

[Regor]

Gelieve niet te proberen uit de vraag in de topic uit te maken hoe mijn eigen visie is daarover.
Alhoewel ik het gevoel heb als 75 jarige dat het "geweten" generatie na generatie zwakker / minder aanwezig / leidend wordt .
Eigen "gelijk" en eigen "belang" vormen een steeds toenemend tegengewicht tegenover "geweten" ....stel ik vast.
Die vandaag de dag nog afgaat op zijn geweten, wordt soms aanzien als naief ..... om het nog maar beleefd uit te drukken.
Men zou zich beginnen afvragen als het "geweten" al dan niet een remmende factor is in onze maatschappij !

Benieuwd naar de visie van anderen.

Op internet ken men veel omschrijvingen vinden van "geweten"

AI verwoord het als volgt:
"Geweten is het innerlijk besef van goed en kwaad, een soort intern moreel kompas dat je eigen daden en gedachten beoordeelt tegenover ethische normen, en gevoelens van schuld of voldoening opwekt. Het fungeert als een 'zelfbewustzijn' dat helpt bij morele besluitvorming en je verantwoordelijk doet voelen voor je handelen."

[R_Bena]

Had de generatie voor jou meer geweten dan de generatie van nu?

Even de praktijksituatie vlak voordat jij geboren werd:

De Tweede Wereldoorlog eiste wereldwijd naar schatting 50 tot 70 miljoen levens, met de meeste slachtoffers (ongeveer 27 miljoen) aan de zijde van de Sovjet-Unie. Een groot deel hiervan waren burgers, gedood door bombardementen, honger, terreur en de systematische moord op Joden (Holocaust), waarbij 6 miljoen Joden omkwamen.

Wat er in de praktijk gebeurt is dat iedere generatie zichzelf voor de gek houdt met een nieuwe ideologie die zogenaamd gewetensvol is, waarmee men zichzelf eerst wijsmaakt dat het de eerdere ontechtvaardigheid zal rechtzetten, en vervolgens dezelfde wandaden begaat onder een nieuwe ideologische vlag. Zo gaat het altijd.

Wat men zichzelf ook wijsmaakt, in de praktijk overheerst te allen tijde de menselijke natuur, of het nu op collectief maatschappelijk vlak is of op microniveau bij sociale situaties tussen individuen.

De menselijke natuur is gericht op overleven en replicatie, en dat zijn de twee oerdriften die het menselijk gedrag leiden. Dat was in 1945 zo, en dat is in 2026 nog steeds het geval.

[Regor]

@Bena,

Ok, ik las uw post.
Graag uw visie op:

"Men zou zich beginnen afvragen als het "geweten" al dan niet een remmende factor is in onze maatschappij !"

[R_Bena]

@Bena,

Ok, ik las uw post.
Graag uw visie op:

"Men zou zich beginnen afvragen als het "geweten" al dan niet een remmende factor is in onze maatschappij !"

Ja, ik ontken sowieso het bestaan van geweten zoals mensen die invullen of zoals ze dat aan zichzelf toeschrijven.

Het is een gevoel, dat klopt, maar niet per se een nobel gevoel. Geweten is een kameleon. De mens is in staat de meest gruwelijke wandaden te begaan en zichzelf alsnog wijs te maken naar eer en geweten te hebben gehandeld, als de sociale situatie zodanig is dat dat gedrag als gerechtvaardigd wordt beschouwd.

WO 2 is daar een goed voorbeeld van. De aangeklaagde nazi's waren zich van geen kwaad bewust. Ook omgekeerd, de bombardementen op Dresden en een half miljoen burgerdoden in Japan, worden tot vandaag de dag als noodzakelijk en iets goeds beschouwd.

Een ander voorbeeld is het beroemde gevangenisexperiment in de jaren 70:

Ai: Het beroemdste gevangenisexperiment uit de jaren '70 is het Stanford Prison Experiment (SPE), uitgevoerd in 1971 door psycholoog Philip Zimbardo aan de Stanford University, waarbij studenten willekeurig als bewakers of gevangenen werden ingedeeld in een nagebouwde gevangenis; het liep uit de hand door het misbruik van macht door de 'bewakers' en werd voortijdig beëindigd, wat aantoonde hoe rollen en situaties de menselijke gedragingen dramatisch kunnen beïnvloeden.

Er is imo geen inherent vast geweten. Als morgen de samenleving besluit dat het oké is om kleine poedeltjes in de sloot te verdrinken zal bijna niemand daar gewetenswroeging van krijgen. De Inca's bonden kinderen van 10-15 jaar vast en offerden ze aan de goden.

Wel is het zo dat een persoon of een samenleving zichzelf wijs kan maken - en dat ook doet - moreel superieur te zijn en te handelen. Dat is nooit het geval, het maskeert uiteindelijk slechts de eigen misdaden en wandaden.

Terugkomend op je vraag of geweten een remmende factor is: nee, het is ook geen remmende factor. Het idee ervan, hoe men ertegen aan kijkt, of hoe men naar z'n eigen mate van geweten kijkt, is niet van belang voor menselijk gedrag.

Het bestaat in de praktijk als emotie, en onder meer op basis daarvan handelt de mens, maar als je de boel decomposeert blijft er enkel een mens over die handelt ten behoeve van eigen overleven en/of die van z'n groep - een belanghebbend mens dus.

Dat moet ook zo zijn, anders zou het universum niet bestaan. Stel je voor dat er krokodillen zouden zijn die écht naar eer en geweten zouden handelen. Die zouden denken: goh, wat zielig voor de kleine gazelle, laten we hem maar niet opeten.

Dat is het einde van de krokodil als soort, of hij zou niet eens bestaan hebben. En daarmee de mens niet.

Ook de mens zou niet hebben bestaan als ie daadwerkelijk naar het geromantiseerde idee van geweten zou handelen.

Dat sommigen tegenwoordig het gevoel hebben dat men moreel in verval aan het raken is, is puur omdat er momenteel cultuurpessimisme en cynisme heerst in het westen.

Maar er is feitelijk nooit moraal geweest, slechts de illusie van moraal.

Trump mag dan wel in de ogen van velen een moreel verloederde president zijn, hij handelt in de praktijk niet anders dan zijn voorgangers Obama, Clinton, Bush etc., die ook vele doden en oorlogen achter hun naam hebben staan.

Menselijke natuur > Ethisch besef/ideologie

[Professor Puntje]

@ R_Bena

Je logica is weer ver te zoeken. Zwart-wit denken, overdrijving, cherry picking en stroman-argumentatie overheersen. Aan de andere kant is dit topic ook veel te vaag gesteld om een empirisch gebaseerde discussie mogelijk te maken...

[R_Bena]

@ R_Bena

Je logica is weer ver te zoeken. Zwart-wit denken, overdrijving, cherry picking en stroman-argumentatie overheersen. Aan de andere kant is dit topic ook veel te vaag gesteld om een empirisch gebaseerde discussie mogelijk te maken...

De wereld is zwart-wit en binair. Alleen de mens maakt het genuanceerder. Dingen zijn iets of zijn iets niet, net zoals dat zuurstof een bepaalde moleculaire compositie heeft en geen andere.

[Professor Puntje]

Als je er zo over denkt houdt het op. Zelfs je voorbeeld klopt niet: zowel O₂ als O₃ zijn mogelijk.

[R_Bena]

Als je ervan uitgaat dat er maar één objectieve waarheid/werkelijkheid is - en ik geloof dat bijna iedereen het daar in die discussie uiteindelijk over eens was - dan is de wereld simpelweg zwart-wit/binair. Dan is iets waar of niet waar, en een tussenweg is er niet.

Als je tevens van mening bent dat een mens, een land of groep moreel superieur kan zijn, dan is dat een vertroebelde 'menselijke' blik op de werkelijkheid.

Heel logisch, want iedereen denkt dat van zichzelf of zijn eigen groep. Net zoals dat mensen zichzelf over het algemeen ook knapper, slimmer, vriendelijker etc. vinden dan dat ze zijn.

Maar als je er vanuit een wetenschappelijke, feitelijke blik naar kijkt, dan is dat simpelweg een onjuiste redenering.

Het is ontnuchterend en vervelend om te horen. Maar het gaat er hier om: is iets waar of niet waar, niet is het leuk om te horen?

[OOOVincentOOO]

Door OOOVIncentOOO (+AI check),

Voor mij verwijst het begrip geweten in sterke mate naar de normen en waarden die iemand hanteert. Wanneer iemand zegt: “ik heb naar eer en geweten gehandeld”, is dat echter een subjectieve uitspraak. De vraag is immers: welke normen en waarden liggen daaraan ten grondslag? Hetzelfde geldt wanneer men zegt dat iemand anders, bijvoorbeeld Bartjes, naar eer en geweten heeft gehandeld. Ook hier blijft de beoordeling afhankelijk van het normenkader dat wordt gehanteerd.

Misschien is het daarom zinvoller om de vraag te stellen of normen en waarden in de afgelopen 25 à 30 jaar zijn veranderd. Mijn antwoord daarop is: ja. Zelf gebruik ik geen sociale media, maar ik zie het gebruik ervan als een soort theatervoorstelling. In het theater vergroot een acteur zijn rol uit zodat ook het publiek op de achterste rij de emotie en boodschap kan ervaren. Op sociale media zie ik iets vergelijkbaars: mensen vergroten hun mening en hun rol uit om gezien en gehoord te worden. Het verschil is echter dat men geen acteur is, terwijl wel technieken worden gebruikt om een mening overtuigend te “verkopen”.

De normen en waarden die mensen hanteren zijn grotendeels aangeleerd: cultureel, via opvoeding en sociale omgeving, maar ook door persoonlijke ervaringen. Daarnaast projecteren mensen soms hun eigen voorkeuren of behoeften op anderen. Wat men zelf als prettig of wenselijk ervaart, wordt dan onbewust als norm gehanteerd, terwijl de ontvanger dit niet noodzakelijkerwijs zo beleeft. Het is ook mogelijk dat mensen juist sterk inzetten op normen en waarden waarvan zij zelf ervaren dat zij daar een tekort aan hebben, zoals aandacht of erkenning. Dit kan verklaren waarom sommige mensen op sociale media overal op reageren en voortdurend hun mening uiten, niet zozeer om de inhoud, maar om gehoord te worden.

Ik ben van mening dat normen en waarden in de afgelopen 30 jaar merkbaar zijn verschoven. Regelmatig wordt gesproken over een verharding van de maatschappij. Daarnaast lijkt de kloof tussen arm en rijk groter te zijn geworden. In figuurlijke zin zou men dit kunnen vergelijken met de Bijbelse metafoor van de zeven vette en zeven magere jaren uit het verhaal van Jozef in Egypte: een lange periode van voorspoed, gevolgd door een fase van onzekerheid. Mogelijk heeft die periode van relatieve overvloed het individualisme versterkt, vooral bij degenen die het economisch goed hebben.

Samenvattend denk ik dat geweten op zichzelf geen sterk of eenduidig criterium is. Het geweten krijgt pas betekenis wanneer het wordt geplaatst binnen de normen en waarden die iemand hanteert. En juist die normen en waarden zijn, naar mijn overtuiging, in de afgelopen decennia duidelijk veranderd. (Ik ben zelf 50 jaar.)

HIeronder is mijn orginele tekst zonder AI:

Eerst schrijf ik een antwoord uit eigen weten en laat dit erna door AI analyseren.

Voor mij is het begrip "geweten" meer als normen en waarden wat men hanteert. Het is echter subjectief als men zegt: "Ik heb naar eer en weten gehandeld" want welke normen en waarden hanteert men. Men kan ook zeggen Bartjes heeft naar eer en weten gehandeld. Ook hier geld volgens welke normen en waarden.

Het zou misschien beter de vraag te stellen zijn de normen en waarden veranderd de laatste 25 jaar. Dan zou ik zeggen ja. Zelf gebruik ik geen sociale media. Maar gebruik van sociale media zie ik als een theater voorstelling. Een acteur bij een theater voorstelling dient vaak uitvergroot zijn rol te vervullen zodat mensen op de achterste rij in de zaal ook de voorstelling meekrijgen en kunnen meeleven. Ik denk dat mensen op sociale media niet anders zijn en proberen te acteren en hun mening uitvergroten. Het enige probleem is men is geen acteur en mensen gebruiken trucjes om hun mening te verkopen.

Dan welke normen en waarden hanteert men. Dit kan cultureel en/of door opvoeding zijn geleerd. Ook door eigen ervaring, men kan normen en waarden wat men zelf prettig vind ook toepassen op anderen. Maar dat hoeft de ontvanger niet ook altijd prettig te vinden. Misschien prefereert neb sommige normen en waarden waar men zelf denkt een tekort aan heeft. Als voorbeeld "aandacht" krijgen en gehoord willen worden. Zo kan het zijn dat sommige mensen op sociale media overal op willen antwoorden en hun mening geven. Puur om gehoord te worden en eigenlijk helemaal niet om het onderwerp.

Zelf denk ik dat normen en waarden zijn veranderd de laatste 30 jaar. Regelmatig word de verharding van de maatschappij aangehaald. Misschien dat AI dadelijk enige referenties kan geven. Ook de kloof/verschil tussen arm en rijk is groter geworden. Misschien dat men ook te verwend is geworden we hebben gemiddeld meer dan 7 vette jaren gehad zonder grote problemen. Nu gaat het minder kijken hopelijk minder dan de 7 magere jaren. Vreemd dat bij de 7 vette jaren het individu meer voorop staat vooral bij degene die veel hebben.

Samenvattend: "geweten" is niet zo een sterke verwoording, geweten word gewogen aan de normen en waarden die men hanteert. En ik ben van mening dat de normen en waarden zich veranderd hebben zeker de laatste 30 jaar (zelf ben ik 50 jaar)

Mijn vraag aan AI. Analyseer mijn geschreven tekst en graag een beoordeling op kwaliteit, meen wetenschappelijke denkwijze in het achterhoofd. Indien mogelijk plaats referenties indien deze te vinden zijn.

[Professor Puntje]

@R_Bena Het is simpelweg niet waar. Uit onderzoek blijkt dat Aziaten het meest intelligent zijn. Ik heb er geen enkele moeite mee om dat dan als feit te accepteren, ook al ben ik zelf een autochtone Nederlander. Verder vind ik dat genialiteit aangetoond moet worden voordat je het rechtmatig kunt claimen. Ik heb een leven lang gezocht naar een bewijs of uitvinding waarmee ik naam zou kunnen maken, maar ben daar niet in geslaagd. Conclusie: ik ben dus ook niet geniaal. Verder is het andere geslacht niet erg in mij geïnteresseerd dus knap zal ik ook wel niet zijn. Etc. Etc. Er zijn dus wel degelijk mensen die oprecht naar de waarheid zoeken ook al blijkt die onaangenaam. En ik ben vast niet de enige.

Het is ook opvallend dat je weerleggingen van je eigen positie simpelweg negeert. Je bent zo overtuigd van je eigen gelijk dat je bijvoorbeeld niet de moeite neemt om je af te vragen wat er mis is gegaan met je claim dat zuurstof maar in één moleculaire vorm zou kunnen hebben. Die conclusie is onjuist, dus mankeert er iets aan je redenering. Iemand die graag de waarheid wil weten zou dan nagaan wat er in zijn redenering fout is gegaan, om een dergelijke fout in de toekomst te kunnen voorkomen.

[Professor Puntje]

@OOOVincentOOO Een topic over verschuivende normen en waarden zou inderdaad veel interessanter zijn, omdat je daar concreet onderzoek naar kunt doen.

[R_Bena]

@R_Bena Het is simpelweg niet waar. Uit onderzoek blijkt dat Aziaten het meest intelligent zijn. Ik heb er geen enkele moeite mee om dat dan als feit te accepteren, ook al ben ik zelf een autochtone Nederlander. Verder vind ik dat genialiteit aangetoond moet worden voordat je het rechtmatig kunt claimen. Ik heb een leven lang gezocht naar een bewijs of uitvinding waarmee ik naam zou kunnen maken, maar ben daar niet in geslaagd. Conclusie: ik ben dus ook niet geniaal. Verder is het andere geslacht niet erg in mij geïnteresseerd dus knap zal ik ook wel niet zijn. Etc. Etc. Er zijn dus wel degelijk mensen die oprecht naar de waarheid zoeken ook al blijkt die onaangenaam. En ik ben vast niet de enige.

Ik ben het hier volledig mee eens. Ik begrijp niet hoe dit zou ontkrachten wat ik eerder zei.

Het is ook opvallend dat je weerleggingen van je eigen positie simpelweg negeert. Je bent zo overtuigd van je eigen gelijk dat je bijvoorbeeld niet de moeite neemt om je af te vragen wat er mis is gegaan met je claim dat zuurstof maar in één moleculaire vorm zou kunnen hebben. Die conclusie is onjuist, dus mankeert er iets aan je redenering. Iemand die graag de waarheid wil weten zou dan nagaan wat er in zijn redenering fout is gegaan, om een dergelijke fout in de toekomst te kunnen voorkomen.

Het was een simplificatie. Dat iets A is, of A of B afhankelijk van de situatie, doet niets af aan het feit dat de werkelijkheid in z'n totaliteit een vaststaand gegeven is en dat er maar één van is.

Claim is bijvoorbeeld:

(I) X = A of B, of (II) X = A

Maar beide claims kunnen niet tegelijk bestaan.

Het maakt de werkelijkheid uiteindelijk wel degelijk zwart-wit. De nuance wordt door de mens toegevoegd.

[Regor]

@PP,

U schreef:
" Een topic over verschuivende normen en waarden zou inderdaad veel interessanter zijn, omdat je daar concreet onderzoek naar kunt doen."

Het gaat er in de / mijn topic niet over wat interessanter zou kunnen zijn !

[Professor Puntje]

@PP,

U schreef:
" Een topic over verschuivende normen en waarden zou inderdaad veel interessanter zijn, omdat je daar concreet onderzoek naar kunt doen."

Het gaat er in de / mijn topic niet over wat interessanter zou kunnen zijn !

Wat dit topic tot het zoveelste "roept u maar" topic maakt is dat geweten een te vaag begrip is om te onderzoeken. En dan blijft er niet veel anders over dan maar wat te roepen op basis van vooroordelen, persoonlijke ervaringen, etc. Maar goed ieder zijn meug.

[Regor]

@PP

Als het "maar vaag " te onderzoeken is .. dan is dat maar zo hé . het is wart het is.
Als U zich niet aangesproken voelt met een volgens U "roept U maar" topic,..... geef er dan geen reactie op.

Ik ben de enige die blijkbaar nog durft "mens wetenschappelijke" topics te plaatsen..... bekijk maar de lijst.
Dat deskundige exacte wetenschappers er niet of moeilijk kunnen mee omgaan begrijp ik.
De mens op zich geniet nog meer mijn interesse dan formules, logica en redeneringen!
...........................
Er is volgens mij niets verkeerd aan om de topic als volgt te omschrijven.

"Eigen "gelijk" en eigen "belang" vormen een steeds toenemend tegengewicht tegenover "geweten" ....stel ik vast.
Die vandaag de dag nog afgaat op zijn geweten, wordt soms aanzien als naief ..... om het nog maar beleefd uit te drukken.
Men zou zich beginnen afvragen als het "geweten" al dan niet een remmende factor is in onze maatschappij !"

Benieuwd naar de visie van anderen.

Alles wat U doet is repliek geven op de posts van Bena, thats all !