Mystieke ervaring en meditatie

[Troetel]

Door middel van meditatie komt men over het algemeen in een veranderde bewustzijnstoestand, gewoon gezegd men verlegt de grens van het bewuste richting onbewust, naarmate deze grens verlegt word komt er een dynamiek in het bewustzijn op gang welke gepaard gaat met gevoelens. Op de grens van het bewuste en het onbewuste is gevoel de barrière. Door verschillende vormen van meditatie, lees eigenlijk concentratie of het ontbreken daarvan is het mogelijk om de grens tussen bewust en onbewust te verleggen. De waarneming verandert tegelijkertijd met de verlegging van de grens. Dus door meditatie verleg je de grens tussen bewust, onbewust en de waarneming (eigenlijk gebeuren er meer dingen maar dat laat ik even achterwege). Je zou ook kunnen zeggen de werkelijkheid beleef en zie je anders of nog anders gezegd je neemt de werkelijkheid anders waar, datgene wat eerder niet aanwezig was binnen de waarneming is nu waarneembaar. De mystieke ervaring is het moment dat de grens niet wordt verlegd maar wordt gepasseerd. Wat is nu het verschil tussen een psychose en een mystieke ervaring? Ervan uitgaande dat beide de barriere passeren zit het verschil in de beleving. Tijdens een psychose loopt het vertrouwen oftewel het geloof in de veranderde waarneming niet gelijk met deze waarneming, kort gezegd men gelooft niet wat hij/zij waarneemt, waarop het gevoel probeert te “synchroniseren” met als gevolg dat men blijft hangen in het grensgebied tussen bewust en onbewust. Dit met alle mogelijke dynamiek tot gevolg. Bij de mystieke ervaring is het echter zo dat deze in vol vertrouwen wordt beleefd, dus gevoel, waarneming en geloof lopen synchroon. Men noemt dit ook wel een eenheidservaring.

Men kan deze eenheidservaring op alle mogelijke niveau's hebben, gaan vaak gepaard met bijzonder vreugedevolle en vredige gevoelens.

Transcendentie gaat er echter vanuit dat door beproefde technieken zoals yoga en meditatie (maar ook middels muziek of andere middelen) het mogelijk is nog dieper te transcenderen en door te dringen in het denken op zich, om tenslotte ook dit te overschrijden naar dieper bewustzijn. Deze technieken worden vaak onder begeleiding van een "leraar" toegepast, om verwarring bij het verlaten van het gewone denkpad te voorkomen.

Bij mystieke ervaringen kan zelfs dissociatie ontstaan ( zie bovenstaande zin: om verwarring bij het verlaten van het gewone denkpad te voorkomen) Als in vol vertrouwen wordt beleefd, dus gevoel, waarneming en geloof lopen syncroon bij de eenheidservaring, dan kun je het tegenovergestelde, bv dissociatie ook heel goed voorstellen

4. Wat gebeurt er dan precies tijdens zo'n ervaring?.....

Zelfs een ervaring van 'eenheid met het Al' veronderstel toch dat je besef houdt van je 'zelf', omdat er toch iets moet zijn dat dan één wordt met het Al. Als je werkelijk één zou zijn met het Al, zou er niemand zijn om zich te herinneren wat je hebt meegemaakt, lijkt me.

Wat jij eigenlijk zou moeten schrijven volgens de definitie van mystiek is -In de mystieke ervaring verdwijnt alle 'andersheid' en wordt de wereld als een geheel ervaren, dus zelf en de wereld zijn één. Men roept ook wel eens, Ik ben, zoals het Is, niet meer of niet minder(Zijn, zoals het Is)

Maar nogmaals de vraag hoe verlopen ongeveer psychologische processen tijdens een ervaring volgens jou, dus een verfijndere uitvoering van hoe men tot een beleving, die jij voornamelijk beschrijft, komt, psychologisch gezien.

[Menheffrin]

.....Maar nogmaals de vraag hoe verlopen ongeveer psychologische processen tijdens een ervaring volgens jou, dus een verfijndere uitvoering van hoe men tot een beleving, die jij voornamelijk beschrijft, komt, psychologisch gezien.

Precies, want tot nu toe wordt de vraag omzeilt met het opwerpen van 'onderzoeks'-problematiek, terwijl de vraag toch duidelijk was. Zoals ik al zei ben ik oprecht benieuwd naar het antwoord.

[Herodotus]

Maar nogmaals de vraag hoe verlopen ongeveer psychologische processen tijdens een ervaring volgens jou, dus een verfijndere uitvoering van hoe men tot een beleving, die jij voornamelijk beschrijft, komt, psychologisch gezien.

Dan kun je mijn inziens net zo goed vragen hoe je verliefd moet worden...

[Menheffrin]

Dan kun je mijn inziens net zo goed vragen hoe je verliefd moet worden...

Ja, dat heeft wel een gelijkenis maar is in dit verband niet helemaal hetzelfde. Als een mystieke ervaring, zoals Crossword het omschrijft, je overvalt, dan is de vraag gerechtvaardigd wat - buiten de omstandigheden, voorwaarden etc. – dan de psychologische actoren zijn. De ‘parameters’ had Crossword zelf al uitgezet in zijn definitie dus hij zal dan ook weten (of niet) wat de processen zijn. Van verliefdheid zijn we aardig op de hoogte maar van de omschrijving die Crossword geeft over mystiek echter niet of althans veel minder. Als je geen theoloog hoeft te zijn om iets over mystiek te zeggen hoef je ook geen psycholoog te zijn om iets over die processen te roepen. Mystiek is interdisciplinair en kan niet slechts steunen op één valshoek. En dat maakt de vraag zo intrigerend want anders blijven we zitten met halve ´waarheden´ waar we niet veel voor kopen.

[lou montagne]

Vooropgesteld. Ik bezit geen specialistische kennis over het brein en zijn werkingen, maar mijn uitgangspunt is wel dat het brein onze perceptie van realiteit creëert -welke ook.

Het brein is modulair - bestaat uit verschillende delen met verschillende functies. Zo wordt er de 'grijze massa' of cortex onderscheiden, en deze is in tweeën gedeeld. De rechter helft houdt zich bezig met de constructie van een continuüm uit de input van onze 5 zintuigen. In computer termen kun je dat deel met een parallelle processor vergelijken. De linker helft wordt in verband gebracht met verleden en toekomst en taal. Deze kan vergeleken worden met een seriële processor. Een kort lijstje van geassocieerde functies:

Links: logica, rationeel, woord en taal, proactief, verbale intelligentie, heden en verleden, intellectueel, analytisch.

Rechts: intuïtief, creatief, symbolen en beeld, reactief, praktische intelligentie, holistisch, zintuiglijk. Links en Rechts communiceren met elkaar via het corpus callosum

Kunnen we er ook even naar kijken als dat beide modules een eigen vorm van bewustzijn genereren, en dat door hun wederzijdse communicatie door de corpus callosum er dit zelf- of reflectiefbewustzijn ontstaat. Beetje a la Sartre: 'door die ander wordt je je bewust van jezelf.'

Eerder (post 14) gaf ik een video link naar een interview met neuro-anatonoom Jill Bolte Tailor, die door een hersenbloeding in de linker hersenhelft werd getroffen, waardoor alleen het bewustzijn van de rechterhelft nog overbleef. Haar achteraf beschrijving vertelt van een holistische 'mystieke ervaring,' maar haar verklaring is vanuit haar kennis over de werkingen en opbouw van het brein.

Volgens mij verklaart dit ook waarom de 'methoden' die Troetel noemt ook inderdaad zouden kunnen werken, mist intentioneel - en daar ligt volgens mij dan ook de psychologische kant van dit verhaal - bij de intentie dus. Waarom zou je aan jezelf willen sleutelen, en waaraan?

Meditatie richt zich op het tot rust brengen of leren negeren van de gedachten, feitelijk proberen we dan onze linker hersenhelft er toe te bewegen z'n voortdurende brein babbel even te dimmen, niet zo dominant te zijn en netjes met de rechter helft te harmoniseren. Muziek, de natuur, dans, zijn gunstig omdat ze de rechter helft stimuleren tot het creëren van een plezierig bewustzijnscontinuüm.

Psychologische gezien is die doelbewuste intentie van belang, en de vraag hoe de intentie tot zelf-verbetering kan ontstaan en onderhouden kan worden. Zelf denk ik dat intentie hier belangrijker is dan methode.

[Menheffrin]

De intentie is inderdaad van onschatbaar belang. Dat maakt voor mij de keuze om mijn aandacht niet uit te laten gaan naar mystiek binnen bestaande religies. Dat zijn religieuze ervaringen en bovendien te gekleurd. Er zijn wel positieve uitzonderingen, die – om het woord maar zo even te gebruiken – authentiek zijn, maar dat is mondjesmaat.

Met authentiek bedoel ik hier de inhoud van een ervaring waarin geen enkel aanknopingspunt te vinden is vanuit cognitieve associatie en elke psychologische antecedent is uitgesloten.

De psychologie achter de ervaring mag overeenkomsten vertonen met mystici die zich er op toeleggen die ervaring op te wekken, maar dit geeft direct aan waarom de intentie van belang is. Die intentie blijkt sturend te werken (James) voor wie opereert vanuit een vorm van geloofscrises. Terwijl bij het absent zijn van een religieuze overtuiging de sturing lijkt te ontbreken. In aanvang zou het bij die laatste dus alle kanten op kunnen gaan. D.w.z. de ten aanzien van de inhoud.

Niettemin is een van de overeenkomsten dat men ‘ontevreden’ is met de bestaande werkelijkheid. Men denkt er over na, filosofeert wat, laat eens ballontje op, maar echt bevredigen doet het niet. Dit zet aan tot een psychische spanning tot het moment dat daar iets mee moet gebeuren (Sundén). De een gaat sporten, de ander raakt in een vergevorderd stadium aan de drank, dan weer wordt muziek geluisterd en zo zijn er legio voorbeelden hoe die spanning zijn uitweg vindt. Maar dan in een zeldzaam moment kan het zo zijn dat men ineens het ‘licht’ ziet. Van der Lans noemt dat moment (en nu wordt het misschien moeilijk): ’monotone overstimulatie van het cognitieve systeem door langdurige fixatie van de aandacht op één object (in welk geval het ontevreden zijn), in combinatie met een empahtische attitude’. Wat er dus op neer komt: men ziet het niet meer zitten, komt er niet meer uit, terwijl de gedachte maar blijft cirkelen om het eigen probleem staat men echter steeds open voor elke willekeurige bevrijding. Dat moment, de omschakeling van de spanning of de ontlading, levert in sommige gevallen dus een bewustzijnsverandering op.

Die bewustzijnsverandering is wel te meten, en we denken ook te weten wat de voorwaarden zijn, maar de omschakeling zelf is en blijft vaag. Dat laat onverlet dat dit in grote lijnen de psychologie achter een mystieke ervaring is.

[lou montagne]

Ik zocht jullie psychologische invalshoek te vatten, want die begreep ik helemaal niet. Beetje googelen en ik vond een naam: Athur J. Deikman. Professor klinische psychiatrie.

Citaat:

In this paper, I will present a way of understanding the mystical experience based on the role of intention in determining consciousness. This approach may enable us to understand a variety of mystical techniques and teachings without becoming entangled in obscure doctrines or religious-sounding terminology.

Nou dat klinkt veel belovend. Toch?

Hij heeft onderzoek gedaan naar het verschijnsel van de 'mystieke ervaring.' Ook hij koppelt de ervaring los van religie. Hij beschrijft wat hij er onder verstaat, en dat komt redelijk overeen met wat er hier van gezegd is. Hij denkt dat zo'n beetje alle mensen wel eens een mystieke ervaring hebben. Hij onderkent dat ze spontaan kunnen ontstaan, maar ook doelbewust gezocht kunnen worden met een gerede kans op een resultaat. Hij beschrijft en analyseert de methoden. Hij heeft observaties gepleegd, case studies verricht en bestudeerd, en experimenten gedaan om zijn hypothesen aannemelijk te maken.

Ik zal een poging wagen met eigen woorden te vertellen wat ik zo net opgestoken heb van een bezoekje aan zijn site (ultra saai) en aan de wikkepedia (ook saai.) Zijn papers kun je vinden op http://www.deikman.com

Hij stelt: Mystieke ervaringen ontstaan door "de-automatisering" van psychologische structuren.

Ik ben geen psycholoog, en ik zou hem verkeerd kunnen begrijpen, maar ik denk dat hij het heeft over de capaciteit van het brein zichzelf met input te structuren. Een proces dat reeds bij de start van de eerste levensfase aanvangt, wanneer het brein zichzelf met de sensorische input van zijn lichaam begint te structureren om (voor homo sapiens in ieder geval) tot één ononderbroken perceptueel continuüm te komen. Één week oud, je ogen werken helemaal prima, maar je ziet nog niks .. kortom het brein moet eerst leren hoe te zien en te horen.

Als het brein z'n zintuigen na verloop van tijd onder de knie heeft, volgt een periode van jaren waar in het moet leren de wereld (dat continuum dat de rechter helft net voor elkaar gebokst heeft) gedragsmatig en cultureel juist te interpreteren ten einde acceptabel gedrag te gaan vertonen.

Gezien het vakgebied van professor Deikman neem ik aan dat hij de tweede fase op 't oog heeft met de term de-conditionering.

Je hersenen groeien en structureren zichzelf met neurologische netwerken naar de natuurlijke omstandigheden en naar het culturele milieu waarin je leeft. (of verkoop ik nu onzin?) Wanneer je eenmaal iets aangeleerd hebt, is het een automatisme geworden. Zo wordt a.h.w. automatisme op automatisme gestapeld. Het onderbreken van een automatisme dat van belang is voor de perceptie van werkelijkheid, zou dan een verandering in de perceptie opleveren, en zie daar: mystieke ervaring.

Even tussen door. Ik wil eigenlijk wel van de term 'mystiek' af. Als ik het mag zeggen,... vervangen door MPT (merkwaardige perceptuele toestand,) of in de volksmond PV, perceptuele verandering. Ik heb net een pv-tje gehad,..



Bon. De-automatiseren kan spontaan gebeuren (hij noemt voorbeelden,) maar ook maar ook bewust door, wat hij noemt "contemplation and renunciation." Hetgeen ik vertaal als: diep nadenken en 'verwerping.'

O.k. Ik ga een weekje naar Bad Bentheim. Daarna komt ik vast weer even hier naar de mystieke toestand kijken

[Menheffrin]

Lou, maak er gerust een PV van. Ook in mijn laatste bijdrage werd ik gedwongen mystiek even los te laten en het een bewustzijnsverandering te noemen.

Wat Deikman (en zijn verhaal is ook weer plausibel) en al die anderen onderzoeken gemeen hebben is dat de veelheid van bewustzijnsveranderingen intussen geclassificeerd zijn. Dat loopt dan van een hallucinatie tot een ‘eenheidservaring’. Allemaal PV’s en om die op zich weer te duiden probeert men te achterhalen of er speciale omstandigheden, voorwaarden etc. zijn die elke PV een zelfstandige betekenis geeft.

Zo ver ik kan overzien is dat voor mystiek niet gelukt. Ook wat ik schreef was in feite te algemeen en zou in plaats van een ‘mystieke’ PV evengoed een andere PV kunnen opleveren. In dit verband is het wel aardig dat alle onderzoeken die ik er over heb gelezen redelijk gedateerd zijn. Ze zijn minstens 30 jaar oud en soms veel ouder. Er is wel wat nieuw onderzoek maar dat is niet echt van betekenis. Dat geeft te denken.

Sluit ik af met het navolgende.

Van alle PV’s die er mogelijk zijn, is de mystieke van bijzondere betekenis. Voor zover zij authentiek is appelleert zij aan een het inzicht dat de basis van ons bestaan gevonden wordt in het Al. Hoe en onder welke voorwaarden dat inzicht doorbreekt is niet exact bekend. Niettemin werkt de ervaring voor de betrokkene als een alles verklarend inzicht op het probleem wat hem in de ban hield. Het ‘hervormd’ het leven en heeft soms een sterke invloed op zijn omgeving. Daar waar het wortel schiet in zijn omgeving zijn de voorwaarden gecreëerd om het Al te concretiseren in een systeem die de betekenis van de PV materialiseren. Binnen die dan ontstane religies wordt die basis PV opnieuw gezocht. Dat lukt soms maar meestal is het een mengeling van religieuze voorstellingen, spirituele extase van een bestaande werkelijkheid of diepere verbondenheid met hetgeen men al kent.

Rest de vraag of die authentieke mystieke PV nu net die transcendente werkelijkheid is, die in religies somtijds zo vervormd is weergegeven. Dat zul je dus zelf moeten ervaren en dan nog weet je niet of je jezelf voor de gek houd. Vandaar dat veel onderzoeken naar mystieke PV’s ook verwijzen naar bijzondere mensen die vanuit die mystieke PV dingen konden of zulk een invloed konden uitoefenen op materie die anders niet direct te verklaren waren. Het mooiste voorbeeld is Jezus natuurlijk die vanuit de Abba PV toch dingen deed waar een geloofswaarheid als zou hij de zoon van God zijn ontoereikend is. Dit natuurlijk aangenomen dat hij dingen ook daadwerkelijk deed. Maar wat daar ook van zij, probeer het maar eens uit want zo ver elke claim op een mystieke PV bij woorden blijft zie ik geen toegevoegde waarde om niet te zeggen zij is voor de materiële waarheid betekenisloos en voor een immateriële waarheid zou ik alleen kunnen zeggen: het houdt je van de straat (wat overigens nog niet eens altijd het geval is) en je bent heerlijk gelukkig in je eentje of het levert ten langen leste een religie op die aan ‘vrede’ een menselijke invulling geeft.