Is "geweten" nog aanwezig / nuttig anno 2026 ?

[Regor]

@Bena,

Ik stelde al meermaals vast dat U er heel specifieke ideen op na houd met betrekking tot fenomenen uit de niet exacte mens wetenschappen.
Ben benieuwd uw boek te lezen .... indien het over "de mens" gaat.

[Professor Puntje]

OK - kun je nagaan of ingevingen die iemand als afkomstig van zijn geweten duidt echt wel van zijn geweten afkomstig zijn? En zo ja - hoe doe je dat dan?

[Regor]

@PP,

Iemand met een geweten kan dat !

[Professor Puntje]

En hoe vinden we die persoon met een geweten die vervolgens de schapen van de bokken kan scheiden? Of moeten we simpelweg iedereen die claimt een geweten te hebben op zijn woord geloven?

[R_Bena]

@Bena,

Ik stelde al meermaals vast dat U er heel specifieke ideen op na houd met betrekking tot fenomenen uit de niet exacte mens wetenschappen.
Ben benieuwd uw boek te lezen .... indien het over "de mens" gaat.

Het zijn doorontwikkelingen of uitbouw van bestaande ideeën van bekende filosofen en denkers uit het verleden. Het zijn geen excentrieke standpunten voor degenen die de boel snappen.

[R_Bena]

En hoe vinden we die persoon met een geweten die vervolgens de schapen van de bokken kan scheiden? Of moeten we simpelweg iedereen die claimt een geweten te hebben op zijn woord geloven?

Dat is ook al een probleem. Het is is ook niet eens meetbaar.

[Professor Puntje]

En hoe vinden we die persoon met een geweten die vervolgens de schapen van de bokken kan scheiden? Of moeten we simpelweg iedereen die claimt een geweten te hebben op zijn woord geloven?

Dat is ook al een probleem. Het is is ook niet eens meetbaar.

Je zou het geweten kunnen definiëren als dat deel van de psyche dat ons min of meer dwingende ingevingen op moreel gebied verstrekt en bij overtreden de onaangename emotie van spijt genereert. Daarbij laat je in het midden wat die morele inhoud van het geweten precies is, en dat moet ook omdat daar een enorme variatie in bestaat. Dat een dergelijk geweten bestaat is voor veel mensen een innerlijk ervaringsfeit. En daarmee omzeil je ook het probleem van wat een echt of een onecht geweten zou zijn.

[Regor]

@PP,

DankU,
Heel mooie en bruikbare omschrijving.

[R_Bena]

En hoe vinden we die persoon met een geweten die vervolgens de schapen van de bokken kan scheiden? Of moeten we simpelweg iedereen die claimt een geweten te hebben op zijn woord geloven?

Dat is ook al een probleem. Het is is ook niet eens meetbaar.

Je zou het geweten kunnen definiëren als dat deel van de psyche dat ons min of meer dwingende ingevingen op moreel gebied verstrekt en bij overtreden de onaangename emotie van spijt genereert. Daarbij laat je in het midden wat die morele inhoud van het geweten precies is, en dat moet ook omdat daar een enorme variatie in bestaat. Dat een dergelijk geweten bestaat is voor veel mensen een innerlijk ervaringsfeit. En daarmee omzeil je ook het probleem van wat een echt of een onecht geweten zou zijn.

Theoretisch is die definitie goed imo. Maar hoe ga je het meten? Je kunt het niet aan mensen vragen.

[Professor Puntje]

Je kunt het wel aan mensen vragen, maar mensen kunnen liegen. Dat laatste probleem speelt overigens voor heel veel psychische fenomenen, maar dat maakt ze als innerlijke ervaring niet minder werkelijk. Je kunt ook een en ander uit uiterlijke verschijnselen als gelaatsexpressie, houding, gedrag en fysiologische reacties op de psychische gesteldheid afleiden. Tenslotte is het lastig om overtuigend te liegen, dus kun je in je vragen controles inbouwen waarbij een leugenaar vermoedelijk door de mand valt. Er zijn wel meer zaken die lastig te meten zijn, zonder dat we het bestaan van de gemeten verschijnselen hoeven te betwijfelen.

[R_Bena]

Je kunt het wel aan mensen vragen, maar mensen kunnen liegen. Dat laatste probleem speelt overigens voor heel veel psychische fenomenen, maar dat maakt ze als innerlijke ervaring niet minder werkelijk. Je kunt ook een en ander uit uiterlijke verschijnselen als gelaatsexpressie, houding, gedrag en fysiologische reacties op de psychische gesteldheid afleiden. Tenslotte is het lastig om overtuigend te liegen, dus kun je in je vragen controles inbouwen waarbij een leugenaar vermoedelijk door de mand valt. Er zijn wel meer zaken die lastig te meten zijn, zonder dat we het bestaan van de gemeten verschijnselen hoeven te betwijfelen.

Klopt, het bestaan betwijfel ik ook niet. Het is evident. Maar om algemene conclusies te kunnen trekken over menselijk gedrag dienen we het bij grote groepen mensen te kunnen meten.

[Professor Puntje]

Als je alleen grote groepen mensen beschouwt vind je een soort van gemiddeld gedrag wat dan tot grove generalisaties leidt. En dat is ook tegelijk mijn voornaamste bezwaar tegen jouw aanpak. Uitspraken over "de mens" gaan maar zelden op voor individuele mensen, terwijl een groot deel van ons sociale leven draait om de contacten met individuele mensen. Daarbij kun je het dan weer goed of slecht treffen, en zoals je zelf al schrijft spelen de sociale omstandigheden ook een grote rol in hoe mensen zich gedragen.

[R_Bena]

Als je alleen grote groepen mensen beschouwt vind je een soort van gemiddeld gedrag wat dan tot grove generalisaties leidt.

Dat is de basis van wetenschap toch.

En dat is ook tegelijk mijn voornaamste bezwaar tegen jouw aanpak.

Het is niet zozeer mijn aanpak. Het is de wetenschappelijke aanpak. Die werkt op basis van aggregeren, gemiddeldes, generaliseren, veralgemeniseren, representatie, statistiek, etc.

Uitspraken over "de mens" gaan maar zelden op voor individuele mensen

Individuele verschillen kunnen waargenomen worden in het echte leven. Praat met eender welke persoon en men zal uiteraard zien dat iedereen deels z'n eigen 'ik' heeft. Dat is wetenschappelijk en sociologisch niet interessant.

terwijl een groot deel van ons sociale leven draait om de contacten met individuele mensen. Daarbij kun je het dan weer goed of slecht treffen, en zoals je zelf al schrijft spelen de sociale omstandigheden ook een grote rol in hoe mensen zich gedragen.

Wat is precies je inhoudelijke bezwaar tegen mijn beweringen, want die heb je niet duidelijk laten doorschijnen.

Ik beweer de volgende zaken:

1) geweten wordt beïnvloed door wat door de sociale omgeving als ethisch wordt beschouwd. Het staat niet op zichzelf, het is veranderlijk.

2) de menselijke natuur prevaleert in de praktijk te allen tijde boven ethisch handelen. De menselijke natuur is onethisch, of beter gezegd: a-ethisch; kent geen ethiek.

3) ethiek is subjectief; de meest grove wandaden worden vergoeilijkt door er een ethisch verantwoord sausje overheen te gooien, zoals we in de historie hebben kunnen zien, en heden ten dage eveneens het geval is.

4) de mens zou niet hebben bestaan als die zich zou hebben laten leiden door het geromantiseerde idee van 'de moreel handelende mens'. Zijn natuur dient vanuit evolutionair en existentieel oogpunt de overhand te hebben; als ie naar geweten zou handelen en tegen z'n natuurlijke overlevings- en replicatie-instincten in, heft ie zichzelf op.

5) om zoiets als geweten te testen dient het meetbaar te worden gemaakt en gemeten te worden. Ook mijn beweringen blijven veronderstellingen wanneer ze niet getoetst en gefalsifieerd worden.

[Professor Puntje]

De werkelijkheid bevat individuele mensen. Wie is geïnteresseerd in de werkelijkheid (en de waarheid) zou dus in principe ook geïnteresseerd moeten zijn in alle individuele mensen. Maar dat is ondoenlijk, dus bestuderen we gemiddelden van grote groepen en daarnaast speciale gevallen of groepen van zekere types mensen. Bestudeer je enkel maar gemiddelden van grote groepen mensen dan krijg je een zwaar vertekend beeld, en al helemaal als je de resultaten daarvan ook nog eens als geldig voor "de mens" in het algemeen verklaart. Het is alsof je bomen bestudeert door hardnekkig te negeren dat er verschillende types bomen bestaan. Dat is dan geen serieuze wetenschap.

[Berrus]

Ik denk niet dat het geweten verzwakt of dat het geweten minder wordt, maar het verandert zeker.
Mijn geweten is eigenlijk mij kompas, waar kan ik moeiteloos mee leven en waar heb ik last van.
Als je het nieuws van tegenwoordig vergelijkt met het nieuws van 40 jaar geleden is er zeker een verschuiving gaande. het nieuws van vroeger kun je haast vergelijken met de teletubbies nu en de engste horrorfilms van vroeger kunnen niet meer tippen aan het nieuws van nu. Het is "normaal" dat je ledematen in het rond ziet vliegen. Het softe gedoe van 40 jaar geleden geeft geen adrenaline meer lijkt het.

Is dat de menselijke natuur?

Maar qua geweten is het wel zo dat je denkt het goede te doen, door het te kunnen dragen, of dat je meer en meer als mens van elkaar verwijderd raakt, door de individualisering, waarin jezelf centraal staat en al het ander je niets meer zegt. Dan wordt het geweten op den duur zelfmedelijden, waarin je anderen moet zien lijden, om je zelf beter te voelen.