Is "geweten" nog aanwezig / nuttig anno 2026 ?

[Regor]

@Berrus,

Dank U,
U schrijft:
"Dan wordt het geweten op den duur zelfmedelijden, waarin je anderen moet zien lijden, om je zelf beter te voelen."

Ik denk dat ik aanvoel wat u bedoelt, maar ik zie geen verband tussen "geweten" en "zelfmedelijden " en ook niet wat U verder schrijft over zelfmedelijden.
Ik denk dat wat U beschrijft meer te maken heeft van wat men bedoelt met "leedvermaak".
..............................
Het "geweten" als (morele) kompas vind ik briljant !
Ons geweten zegt ons wat "goed" is ..... ongeacht van het feit als wij er al dan niet naar handelen.... denk ik.

[Berrus]

ik ben idd wat kort van stof geweest.
ik heb benoemd, dat je moet denken het goede te doen om het te kunnen dragen, terwijl wanneer je gaat denken dat het verkeerd is, het je blijft achtervolgen in negatieve zin. Dat gaat dan over het geweten en in hoeverre je een grens overschrijdt voor jezelf. Is iets erg, of wordt het de normaalste zaak van de wereld. De verschuiving van wat je achtervolgd als last en dat wat je kunt doen zonder ook maar iets te voelen. Als uiteindelijk er dan niets meer is waar je last van zou kunnen hebben in die zin, dat het je achtervolgd, wordt het waarschijnlijk het zelfmedelijden wat je dan gaat achtervolgen , wat je gaat compenseren door het lijden van anderen om je beter te voelen. Daarmee wil ik niet zeggen dat je zelfmedelijden zult ervaren, maar dat dat het enige nog zou zijn wat je kan achtervolgen als je iets van geweten zou overhouden.

[Regor]

@Berrus,

Kort van stof is geen probleem, verkeerd van stof wel ! 8-)
U post is (volgens mij ) een omstandige agglomeraat om tot "zelfmedelijden" te komen.
Voor zelfmedelijden hoeft men volgens mij U niet "op te trekken" aan het leed van een ander .... dat is "leedvermaak".
Zelfmedelijden krijgt men meer als men niet tevreden is over zichzelf omstandigheden / doen en laten ...... en vergelijkt met anderen die het veel beter hebben en het voor de wind gaat.
Zelfmedelijden raakt sterk aan jaloezie... denk ik.

[R_Bena]

De toetssteen van geweten is gedrag, of dat zou het moeten zijn. Wat als goed of slecht gedrag wordt beschouwd is afhankelijk van de omgeving, en het daarin ontstane belonings- en strafsysteem. Zo kan het doden van een andere persoon die tot een andere groep behoort op sommige momenten of in sommige situaties, danwel perioden, als goed worden beschouwd (zie Duitsland in de jaren 40) en op andere momenten, in andere situaties, of in andere samenlevingen, als slecht (zie de jaren daarna).

Omdat wat als goed of slecht wordt beschouwd subjectief is (plaatsafhankelijk, tijdgebonden, etc.,), is er niet zoiets als een intrinsiek moreel superieur geweten.

Bovendien: de mens heeft bijna altijd de neiging zichzelf en zijn eigen gedrag als goed of gerechtvaardigd te beschouwen, en kan zichzelf dientengevolge niet zuiver beoordelen. Daarnaast is hij veelal enkel in staat zijn gedrag vanuit de huidige situatie te bezien, onder de omstandigheden waarin hij momenteel leeft. Het is niet zo dat omdat iemand op dit moment gedrag vertoont dat voldoet aan de maatschappelijke normen, dat dit in een andere, bijvoorbeeld meer extreme situatie, ook zo blijft.

[Regor]

@Bena,

,Helemaal niet mee eens !
U schreef:
"De toetssteen van geweten is gedrag, of dat zou het moeten zijn."
Neen, helemaal verkeer !......... U heeft het over "gedrag" en niet over "geweten"
Het "geweten" en het "gedrag" zijn twee verschillende dingen, onafhankelijk van elkaar.
Wat iemand doet is GEEN reflectie van zijn geweten.
vb , hij doet een moord, dat is zijn gedrag ........... hij weet (verdomd goed) dat dat niet goed / fout is dat zegt zijn geweten.
.......................................................................
U schreef:
"Wat als goed of slecht gedrag wordt beschouwd is afhankelijk van de omgeving,"
Neen, helemaal verkeerd ! ........U heeft het weeral over "gedrag" en niet over "geweten"

Het gaat niet over goed of slecht "gedrag" . maar over goed of slecht .... en dat wordt bepaald door het geweten.
...................................................................
U schreef:
"Bovendien: de mens heeft bijna altijd de neiging zichzelf en zijn eigen gedrag als goed of gerechtvaardigd te beschouwen,"
Neen, helemaal verkeerd ! ......... U heeft het weeral over "gedrag" en niet over "geweten"
.................................................................
Het geweten van een mens is een intrensieke eigenschap onafhankelijk van omstandigheden ...... zijn gedrag (helaas) wel !
Maar het geweten van elke mens is verschillend.

Het wordt hoog tijd dat U wat filosofie en psychologie studeert ......... zodat U geen verkeerde kennis de wereld instuurt via ST . :evil: 8-)

[R_Bena]

Ik zeg: de toetssteen zou dat moeten zijn. Lees nog eens wat ik schrijf. Op basis daarvan volgt de rest van de logische redenatie.

Er is niet zoiets als goed en kwaad in absolute zin. Er bestaat ook niet zoiets als een intrinsiek goed of slecht geweten.

Het geweten van een mens is een intrensieke eigenschap onafhankelijk van omstandigheden

Nee, onzin. Het doden van dieren werd vroeger als de meest normale zaak ter wereld beschouwd. Niemand die daarover in gewetensnood kwam. Tegenwoordig kopen sommigen geen vlees meer omdat dat knaagt aan hun geweten. Het is compleet subjectief en afhankelijk van de omgeving/samenleving.

Het geweten is een interne spiegel van externe normen. Een sociaal construct dus.

[Regor]

@Bena,

Niet mee eens.

vb Doden op zich is al zolang als dat me mens(heid) bestaat ... tegen zijn geweten" ... tenzij bij bepaalde geestes zieke afwijkingen.
ongeacht de normen en de omstandigheden.
Bij uitbreiding zelfs van eenieder welk levend wezen !
Zelfs de doodstraf is "onhumaan" ongeacht de reden !

Dat het doden wel gebeurde / gebeurt is door andere factoren die NIETS met geweten te maken hebben.
Nooit heeft iemand geacht .... ik zal doden, dat is goed ..... neen, het kan NUTTIG zijn of NODIG, maar NIET "goed"
Dat U dat nog steeds niet inziet is gewoon spijtig, en een tekort aan inzicht.

Zoals er in de exacte wetenschappen natuurwetten bestaan, bestaan er in de humane wetenschappen ook natuurwetten ....U zult niet doden, doden is niet "goed" ....... het is "slecht" zegt "het "geweten" (afgeleid van "weten" ! .................Altijd ! 8-)

[R_Bena]

vb Doden op zich is al zolang als dat me mens(heid) bestaat ... tegen zijn geweten" ...

Er worden elke dag namens mij en jou door de Nederlandse regering direct danwel indirect mensen gedood. Door bijvoorbeeld wapens te sturen naar Oekraïne om jonge Russische soldaten te doden. Daar heeft niemand hier enige gewetensbezwaren tegen.

Het doden van mensen wordt nu uitbesteed aan een professioneel leger dat jouw veiligheid waarborgt. Dus je hoeft er niet meer zelf met speer en pijl en boog op uit te trekken om in stamverband anderen te doden. Maar moreel gezien komt het op hetzelfde neer.

Niemand had destijds gewetensbezwaren bij het droppen van twee atoombommen op Japan (op enkelen na). Er vallen overal ter wereld doden waar een hoop mensen geen gewetensbezwaren tegen hebben. Niet alleen menselijke doden, wat dacht je van de vleesindustrie.

Zelfs de doodstraf is "onhumaan" ongeacht de reden !

Dat is puur en enkel jouw mening. Bijna niemand in de VS heeft gewetensbezwaren tegen het executeren van sommige gevangenen. Dat die mening verschilt bewijst al dat het subjectief is hoe men daar tegenover staat en of men gewetensbezwaren krijgt. Dat verandert met de tijd en met de politieke en maatschappelijke situatie, en een aantal andere omgevingsfactoren.

Dat het doden wel gebeurde / gebeurt is door andere factoren die NIETS met geweten te maken hebben.
Nooit heeft iemand geacht .... ik zal doden, dat is goed ..... neen, het kan NUTTIG zijn of NODIG, maar NIET "goed"

Ja, je zit weer zoals gewoonlijk niet op feiten gestoelde zaken te roepen. Het doden van joden werd in WOII op een gegeven moment als iets goeds (én noodzakelijk) beschouwd door nazi-Duitsland, net zoals het doden van Palestijnse burgers nu in een groot deel van Israël als iets goeds wordt gezien, in elk geval door het huidige regime.

Wat als goed of fout wordt beschouwd is volledig subjectief, en waar iemand gewetensbezwaren tegen krijgt is voornamelijk afhankelijk van wat de omgeving als goed of fout beschouwt. Dit verandert met de tijd.

U zult niet doden, doden is niet "goed" ....... het is "slecht" zegt "het "geweten"

Zoals ik zei, jouw geweten knaagt niet als er Russische soldaten omkomen. Je staat er niet eens bij stil. Zoals het waarschijnlijk ook niet zou knagen bij de vele Oekraïnse doden als je een Rus was geweest die achter het beleid van Putin stond.

Je hebt jezelf wijsgemaakt dat je een superieur geweten hebt. Newsflash: dat heb je niet. Je redeneert volledig vanuit eigen positie, vanuit je eigen omgeving, en met een volledig gekleurde kijk op goed en slecht.

De wetenschap zoekt naar absolute waarheden en kijkt in de meest zuivere vorm niet naar de werkelijkheid vanuit goed en kwaad, juist omdat ze subjectief zijn. Het enige wat niet subjectief is in dezen, is het feit dat de mens de natuurlijke neiging heeft om eigen gedrag en dat van anderen vanuit de lens van goed en kwaad te bekijken. Maar de inhoud die daaraan wordt gegeven verschilt van mens tot mens en van maatschappij tot maatschappij.

[R_Bena]

Dit is de mening van chatgpt op basis van deze discussie:

Mijn eigen analyse van de kernvraag
Ik denk persoonlijk dat:

geweten bestaat als psychologisch fenomeen, maar de inhoud ervan grotendeels cultureel gevormd wordt.

Dus:

het vermogen tot morele emotie lijkt biologisch, maar waarop die emotie wordt toegepast is sterk sociaal bepaald.

Met andere woorden:

empathie lijkt deels universeel, moraal niet volledig.

Een SS’er kon oprecht geloven moreel te handelen.
Dat betekent niet dat moraal niet bestaat.
Het betekent dat mensen hun moraal kunnen vervormen via ideologie, groepsdruk en rationalisatie.

Dat maakt geweten tegelijk:

echt, én onbetrouwbaar.

En precies daarom is het filosofisch zo’n interessant onderwerp.

[Regor]

@IBena,

Ik heb meer interesse in de vraag aan AI wat "geweten" is ...... dan wat hij denkt van uw standpunt / visie in deze discussie ! :(

Wat in uw brein verwarring zaait is de vermenging met afgeleide fenomenen / woorden (zoals hier en daar vermeld in uw post) ............ met name : Moreel .... emoties .. empathie ........ moraal ......

Spijtig voor U (cassant ;) ) maar dat heeft allemaal niets te maken met "geweten"!
Geweten is intrensiek, tijdloos, aangeboren, en niet onderhevig aan omstandigheden.
(Kan wel van mens tot mens verschillen.)

Alle voorbeelden die U aanhaalt zijn "gedragingen" van de mens die cultureel en omstandigheid gebonden zijn.
Meestal behoren ze tot het slechte !
Slecht doen is "bergaf" ..... en is dus gemakkelijker.
Goed doen is "bergop" ...... en is dus moeilijker.

p.s. Ik heb het hier helemaal niet over het feit als "de mens" goed of slecht is !!!
Neem alle wetten weg, stel de pakkans op nul, en neem alle straffen weg ......... en de mens wordt een "onmens" in de breedste zin van het woord.
Daar ben ik het wel mee eens.

Maar toch is het "geweten" precies dat wat ik beschrijf.

[R_Bena]

@IBena,
p.s. Ik heb het hier helemaal niet over het feit als "de mens" goed of slecht is !!!

Dit is de definitie van geweten volgens het woordenboek:

"Het geweten is het innerlijke besef van goed en kwaad, vaak omschreven als een moreel kompas of innerlijke stem die ons gedrag toetst."

Dat heeft dus te maken met het oordeel van de mens over bepaalde zaken. Dat oordeel is onderhevig aan fluctuaties en verschillen. Dat er zoiets als EEN geweten bestaat als biologisch gegeven staat buiten kijf. Het bestaan ervan is niet onderhevig aan omstandigheden. De inhoud ervan wel. Precies wat ai zegt.

[Regor]

@Bena,

Tiens, nu bestaat geweten blijkbaar plots toch...... na consultatie van AI.
Ik had / heb daar AI niet voor nodig.

[R_Bena]

@Bena,

Tiens, nu bestaat geweten blijkbaar plots toch...... na consultatie van AI.
Ik had / heb daar AI niet voor nodig.

Ai bevestigt in andere bewoordingen wat ik al zei:

Het enige wat niet subjectief is in dezen, is het feit dat de mens de natuurlijke neiging heeft om eigen gedrag en dat van anderen vanuit de lens van goed en kwaad te bekijken. Maar de inhoud die daaraan wordt gegeven verschilt van mens tot mens en van maatschappij tot maatschappij.

Jij beweert echter allerlei daaraan gerelateerde zaken die gewoonweg niet waar zijn:

Nooit heeft iemand geacht .... ik zal doden, dat is goed

Doden op zich is al zolang als dat me mens(heid) bestaat ... tegen zijn geweten

En allerlei zaken die jouw mening bevatten en niet absoluut gelden aka niet gedeeld worden door iedereen:

Zelfs de doodstraf is "onhumaan" ongeacht de reden !

Het geweten zegt dus niet per definitie: ik mag een ander niet doden. Sterker nog, het kan ook zo zijn dat een persoon worstelt met z'n geweten omdat ie besluit iemand niet te doden, bijvoorbeeld als ie tegelijkertijd het gevoel heeft dat ie daarmee z'n eigen groep verraadt.

Tegen elk moreel standpunt dat je inneemt ten behoeve van jezelf of een bepaalde groep, kan een tegengesteld moreel standpunt worden afgezet dat in de ogen van de andere groep net zoveel gewicht heeft.

Als je beweert dat dieren niet gegeten mogen worden omdat dat ten koste gaat van hun welzijn, kunnen anderen zeggen: de mens heeft proteïnen nodig voor spieropbouw, het doden van dieren is gerechtvaardigd.

Als je beweert dat muizen niet vergiftigd mogen worden, zegt een restauranthouder: als ik dat niet doe krijg ik te maken met een muizenplaag, verlies ik klanten en kan ik ook niet bijdragen aan de schatkist.

Ook het doden van mensen wordt bijna altijd gerechtvaardigd vanuit bepaalde standpunten: "personen van groep x dienen te sterven want als dat niet gebeurt komen we zelf in gevaar of gaat dat ten koste van onze belangen." Daarmee wordt op een gegeven moment een morele of ideologische rechtvaardiging gegeven voor het doden van anderen. In zulke omstandigheden kan het gebeuren dat een SS'er duizenden mensen vermoordt zonder enige gewetenswroeging.

Bij kampcommandanten en hoge nazileiders is juist géén psychologische afwijking gevonden na de oorlog, in tegenstelling tot wat jij beweert dus.

Er is geen objectief ijkpunt. Die staat niet in het universum gegrift. Dat is lastig te begrijpen omdat mensen de wereld vanuit een Hollywoodbril bekijken: een zwart-wit visie op goed en kwaad, en omdat men zichzelf bijna altijd morele superioriteit toekent in z'n denken en doen.

[Regor]

@Bena,

U schreef:
"..................en omdat men zichzelf bijna altijd morele superioriteit toekent in z'n denken en doen.
Stel ik overvloedig vast in uw reacties ! 8-)

Verder kan ik niet anders dan U op een paar punten gelijk geven.....de wereld en de mens is nu eenmaal niet perfect.
Wij dede in deze topic niet veel anders dan ..........een probleem aanhalen ...... ZONDER OPLOSSING ! 8-)
..................................................
U schreef:
"Bij kampcommandanten en hoge nazileiders is juist géén psychologische afwijking gevonden na de oorlog, in tegenstelling tot wat jij beweert dus."

Ik heb dat niet beweert !..... leer lezen..... !
Ik schreef:
vb Doden op zich is al zolang als dat me mens(heid) bestaat ... tegen zijn geweten" ... tenzij bij bepaalde geestes zieke afwijkingen ongeacht de normen en de omstandigheden.
Heeft. niets met SS te maken, maar met vb serie moordenaars.

U schreef:
"Je hebt jezelf wijsgemaakt dat je een superieur geweten hebt. Newsflash: dat heb je niet. Je redeneert volledig vanuit eigen positie, vanuit je eigen omgeving, en met een volledig gekleurde kijk op goed en slecht."

Wat maak ik mijzelf wijs, je kan niet redeneren man....... ik maak een topic over humane wetenschappen waarbij ik een aantal zaken in vraag stel en anderzijds een aantal visies verdedig.
Niemand zijn kijk over goed en slecht is zo gekleurd als die van jou !
U kan niet / U heeft niet het vermogen om uit mijn posts te concluderen hoe ik denk en mij gedraag. :P

U bent voor mij al heel lang een voorbeeld van iemand met een negatieve en gevaarlijke en te mijden houding ten opzichte van dev mens en de mensheid !
Als het aantal met uw ingesteldheid nog toeneemt ......; ziet het er steeds slechter uit !
Ik krijg een vreselijke aversie van U.
U bent voor mij DE reden waarom er zeer weinigen topics plaatsen en of reageren over humane wetenschappen.

p.s. Er zijn twee soorten mensen, diegenen waarbij men een beter gevoel heeft na contact, en die waarbij men zich niet beter voelt.
U bent voor mij bij de tweede soort.
(Ik zal het voor U gemakkelijk maken om te antwoorden, ............idem dito

[R_Bena]

Maak jezelf niks wijs, we behoren allebei tot de minst populaire personen op dit forum. Maar dit gaat niet om een populariteitscontest. Het gaat gewoon louter inhoudelijk om dingen die je beweert en die niet kloppen. Dat de werkelijkheid dan niet zo gunstig uitvalt als jij jezelf voortdurend voorschotelt is helaas iets waar je moeilijk mee om kunt gaan.

Doden op zich is al zolang als dat me mens(heid) bestaat ... tegen zijn geweten" ... tenzij bij bepaalde geestes zieke afwijkingen ongeacht de normen en de omstandigheden.

En ik geef als tegenargument dat dat dus niet zo is, met verschillende huidige voorbeelden en voorbeelden uit het verleden. Het is juist wetenschappelijk ontkracht dat die mensen een geestesziekte hadden.

Zie wetenschappelijk onderzoek:

The study of Nazi leaders and their role in the Holocaust reveals they weren't necessarily mentally ill.

Social and political factors play a significant role in violence.

Under the right social and political pressures, "most of us" could be susceptible to justifying violence.

https://www.psychologytoday.com/us/blog ... of-cruelty

Feiten geven helaas niets om je gevoelens.

ik maak een topic over humane wetenschappen waarbij ik een aantal zaken in vraag stel en anderzijds een aantal visies verdedig.

Het is geen wetenschap wat je beoefent. Het is gebaseerd op je onderbuik en de behoefte om je goed te voelen.

Maarja, ik praat tegen een muilezel die op een gegeven moment in de discussie de kluts kwijtraakt. Het heeft geen zin.