Waarom staat er eigenlijk een vraagtekentje bij gezond verstand?

Ik denk dat 'gezond verstand' alleen een onvoldoende basis geeft voor een metafysische positie als 'materialisme'.

Dan verwacht ik toch een hele rits argumenten die die positie plausibel maken, en hele rits andere argumenten die alternatieve posities ondergraven. Daar komt bij dat er al bijna een eeuw lang steeds meer aanwijzingen in beeld komen die de veronderstelling steunen dat er een bepaalde samenhang is tussen karakter, cultuur en wereldbeeld. En een van de laatste ontwikkelingen op dit gebied is het werk van Klukhuhn.

Het idee van Herman Philipse dat 'atheisme', dat je vaak ziet samen gaan met 'materialisme', te rechtvaardigen is met een 'wij denken beter na', toont eerder een gebrekkig besef van de samenhang van karakter, cultuur en wereldbeeld, dan dat het verwijst naar een 'gezond verstand'.

Daarbij is het zeer wel mogelijk vanuit die samenhang van karakter, cultuur en wereldbeeld te verwachten dat mensen die samenhang als niet relevant inschatten, maar dat zullen dan mensen zijn die eerder een bepaald metafysisch standpunt aanhangen dan dat zij in filosofie geinteresseerd zijn.

Want filosofie is niet slechts denken over wereld maar zeker ook denken over denken over wereld. Waarbij dan die hele waaier van metafysische posities en culturele expressies in beeld komt, inclusief de mentale achtergrond daarvan.

Trouwens, ook de idee zoals die heeft post gevat sinds de Verlichting, dat de opmarcherende rationaliteit (gezond verstand?) de steeds betere kijk op de wereld en de betere vorm van cultuur naderbij brengt, is in toenemende mate problematisch geworden. Bijvoorbeeld de wereld blijkt toch een ander karakter te hebben dan dat van een 'machine', en dat een mens niet veel meer is dan een 'automaat', wordt ook niet bepaald voor zoete koek aangenomen.

Voor de filosoof is het de taak om dit alles te onderzoeken, wat impliceert een voorlopig maar opschorten van het innemen van een stevig metafysisch standpunt. Met vervolgens wel de mogelijkheid om gaande dit onderzoek te komen tot een meta-standpunt.

Waarom staat er eigenlijk een vraagtekentje bij gezond verstand?

Ik zal eens kijken of het wat is. Heb jij het bestudeert of gelezen?

'Gezond verstand'?

"Le bon sens est la chose du monde la mieux partagée; car chacun pense en être si bien pourvu que ceux même qui sont les plus difficiles à contenter en toute autre chose n'ont point coutume d'en désirer plus qu'ils en ont.".

"Het gezond verstand is 's werelds best verdeelde goed; want elkeen gelooft er zodanig goed van voorzien te zijn dat zelfs zij die het moeilijkst tevreden te stellen zijn in andere zaken er gewoonlijk niet meer van willen dan ze al hebben."

René Descartes, Le discours de la méthode, eerste zin.

Theoriegeladen,

Op dit moment ligt De geschiedenis van het denken van Andre Klukhuhn goedkoop bij de Slegte. Het nuanceert nogal de koppeling van 'gezond verstand' met 'materialisme'.

Maar heb je nu al enig idee van wat het is om een spiritualistische ervaren te hebben van de wereld?

Want volgens mij is dat iets dat mijlenver van jouw manier van ervaren van de wereld verwijderd is.

Ja, nee. Spiritualisme verschilt te veel van mijn eigen levensbeschouwing, zodat ik eigenlijk altijd geneigd ben het spirituele te plaatsen in de mij vertrouwde sferen. Agnostische en fenomenologische ideeen vinden bij mij wel ingang, maar in deze discussie ben ik tot het inzicht gekomen dat agnosme en fenomenologie een soort mengvorm is. Omdat we tot de conclussie zijn gekomen dat altijd of het spirituele of het materiele hoger staat, wrikt het ergens en ben ik geneigd agnosme en fenomenologie als spiritueel te bestempelen. Twijfels over het bestaan, los ik dan maar op met gezond verstand in plaats van een levenswijze waarin alles mogelijk blijft.

Theoriegeladen,

Wetenschap is een proces, altijd in ontwikkeling, gedreven door geld, macht, ideeen, metafysica's, nieuwsgierigheid, wat dan ook. En als er ooit het moment komt dat we kunnen onderzoeken of er leven is na de dood, enzovoort, dan zal daar wel meteen iemand op duiken.

Voor bestaan heeft het geen zin te bestaan, ten minste mijn agostische visie kanaliseert dat zo.

Een agnost gaat ervan uit niet in staat te zijn te bepalen wat de diepere aard is van het bestaan. Daarom is het hem/haar onmogelijk iets te zeggen over de zin van het bestaan.

maar niet alle atheïsten zijn materialisten.

Materialisme is dus expliciet de keus tegen spiritualisme...

Er zijn mensen die geen theist zijn en atheist zijn, maar wel een spiritualistische visie aanhangen, bijvoorbeeld pantheisten, polytheisten, animisten.

De rest van wat je daar zegt, kan ik niet geheel volgen.

'Intelligibel'. Ja, dat universum, we kunnen er kaas van maken: Wetten van Newton, Wetten van Maxwell, Wetten van de Thermodynamica, enzovoort.

Materialisme en spiritualisme zijn vormen van metafysica.

Fenomenologie is een proberen metafysica-loos te kijken naar wat er zich maar als werkelijkheid aandient.

(Maar voor een echt goeie definitie zou ik maar even WIKI raadplegen, of beter nog de internet encyclopedie van de filosofie. En kijk dan ook naar 'hermeneutiek'.)

Maar heb je nu al enig idee van wat het is om een spiritualistische ervaren te hebben van de wereld?

Want volgens mij is dat iets dat mijlenver van jouw manier van ervaren van de wereld verwijderd is.

Van mijzelf heb ik het idee dat het nogal kan varieren.

Een wandeling in de bergen kan mij zonder meer in een spirituele stemming brengen.

Maar als ik hier die teksten zit te analyseren en probeer een antwoord te bedenken, dan heb ik er helemaal niets mee.

House. DJ-Tiesto. Volgens mij heeft dat ook met spiritualiteit te maken. Enigszins geforceerd opgewekt met drank en pillen. Maar toch.

Het betreft meer het onvermogen van de wetenschap.

Wat moet dan de houding van de wetenschap zijn waarmee zij om kan gaan met dit onvermogen? Loopt wetenschap het gevaar niet te zien wat het niet verwacht? Misschien kan de wetenschap zonder uitsluitsel te geven toch richting aan de zaken geven, zodat er misschien toch een wetenschappelijk beeld is van leven na de dood, God... In de eerste plaats als cultureel fenomeen, maar misschien ook als het mogelijke?

Je bedoelt Sartre.

Heidegger stond juist open voor een zin die mogelijk geheel het bestaan doortrekt.

Mm, okay, ik heb het uit een boek over Heidegger, maar het zou kunnen dat Sartre het destijds zo heeft verwoord, omdat Heidegger een nogal eigenzinnig taalgebruik heeft. (Na wat van Sarte's werk te hebben gelezen heb ik trouwens de indruk dat hij in zijn filosofische werk vrij weinig zelf bedacht heeft.)

Nog even over die zin. Ik denk dat zin ontspruit uit bestaan, maar dat zij alleen voor mensen zinvol is. Voor bestaan heeft het geen zin te bestaan, ten minste mijn agostische visie kanaliseert dat zo. Maar ik zie in wiki dat:

Een agnost stelt dat het niet mogelijk is om het bestaan van hogere machten aan te tonen (en evenmin het niet-bestaan). Het filosofisch materialisme stelt dat alles tot strikt materiële processen te herleiden is, ook onze denkprocessen. Alle materialisten zijn bij definitie atheïsten, maar niet alle atheïsten zijn materialisten.

Materialisme is dus expliciet de keus tegen spiritualisme en wenst ook niet in die twijfel te leven. Ik weet niet of mijn houding tegenover de zin houdbaar blijft in het materialisme. Het lijkt alsof door het agnosme het onmogelijk wordt te beargumenten waarom ik denk dat zin haar grond heeft in het bestaan, maar dat materialisme mij de bestaansmogelijkheid onmogelijk maakt en op een andere manier dus argumeteren onmogelijk maakt. In het eerste geval is de eis dat er geen voorwaarde wordt gesteld, in het tweede geval is het er gewoon niet. Wat maakt dan dat wij het bestaan zien als intelligible?

Met andere woorden: het ‘IK’ van Jan Cremer is meer een expressie van subjectiviteit dan dat het iets zegt over werkelijkheid.

Ik vraag me af wat je vindt van fenomenologie. En dan vooral of je de fenomenologie schaart onder het materialisme of spiritualisme?

Theoriegeladen,

De ‘neutraliteit van de wetenschap’?

Het betreft meer het onvermogen van de wetenschap.

Is er leven na de dood? Is de wereld alleen maar materie? Is de wereld zonder zin en betekenis?

Een wetenschapper kan daar niets zinnigs over zeggen, want die wetenschapper kan dat niet onderzoeken.

>>> Trek je die afwezigheid van zin en betekenis door naar het absolute, dan ben ik het, ook op metafysisch vlak, met je oneens. Ik denk dat al het niet-mensenlijke geen zin of betekenis heeft. Zin en betekenis zie ik besloten in de mens. <<<

Ik bedoelde te zeggen dat als een metafysica zegt dat het bestaan zonder zin is, dat het dan zinloos is de vraag naar het waarom van dat bestaan te stellen, omdat het waarom een vraag naar zin is.

En dat zin besloten is in enkel de mens, dat is op zich ook weer een metafysische positie. Want wetenschap zegt daar niets over.

>>> Heidegger spreekt vanuit de metafysica over een zinverwerkelijkende daad en is daarmee de kengrond van het bestaan. Via een andere manier dan met zin en betekenis kunnen wij niet praten over het bestaan. Deze indrukken van het bestaan zijn eenzinnig en verwijzen alleen naar zich zelf en niet naar een andere werkelijkheid. <<<

Je bedoelt Sartre.

Heidegger stond juist open voor een zin die mogelijk geheel het bestaan doortrekt.

En die wij mogelijk zouden kunnen articuleren vanuit het ‘Besinnende Denken’.

Het autonome en zin-in-wereld-projecterende subject is inmiddels nogal problematisch geworden.

Zie bijvoorbeeld Michel Foucoult.

De verscheidenheid aan vormen van zin die wij ervaren bij werkelijkheid, dus inclusief geen zin, is enorm groot. Maar dat betekent niet dat we daarmee inmiddels al een plausibel zicht hebben op de eventuele zin van juist die werkelijkheid. We hebben voorlopig ontdekt dat we daar vooral heel verschillend over spreken, over die zin van het bestaan.

>>> Er lijkt zich een dualisme te hebben gewrongen tussen die van lichaam en geest,namelijk die van onkenbaar lichaam tegenover de geest die het bestaan weergeeft als een gekend lichaam. Wat is nu precies het verschil tussen het onkenbare en het kenbare?

Of ligt juist in deze vraag de zinloosheid van de metafysica? Ik denk het niet.

Ik heb het idee dat de leemte tussen onkenbaar en kenbaar de vorm van het bewustzijn is. Wat is nu de overschreiding van de geest naar het onkenbare? Het is bijna of alleen de geest zichzelf heeft veruimd en deze ruimte heeft genomen van het onkenbare.

Wat betekent dit voor de vorm van het bewust zoals ik dat net aangaf? <<<<

Volgens mij zijn psychologen het merendeels er over eens dat dat dualisme niet bestaat. De boom in de tuin, de fotonenstroom van die boom naar mijn ogen, de signalen van ogen naar hersenen en cortex, mijn beeld van die boom, het is allemaal een ding, zonder diepe ontologische kloven.

>>>> Ik wil de geest opvatten met een post-moderne houding volgens welke lichaam en geest zich verhouden als een autonoom product van haar omgeving. <<<<

Volgens mij is het heel erg postmodern om te denken dat je bestaat in en bepaald wordt door een context (natuur, cultuur), en dat je zelf spreken over die context bestaat vanuit een eigen context (karakter, wereldbeeld), en dat ‘autonomie’ daarin een nogal relatief gegeven is. Met andere woorden: het ‘IK’ van Jan Cremer is meer een expressie van subjectiviteit dan dat het iets zegt over werkelijkheid.

>>>> Is dat niet belangrijk? <<<<

Ik bedoelde te zeggen dat ik denk dat logisch haarkloverij niet zo vruchtbaar is. Het rationalisme heeft men op een gegeven moment ook verlaten, om het aan te vullen met empirie. Wel belangrijk zijn natuurlijk logische consistentie en logische coherentie.

Kiwiwoman,

Professor Lolle Nauta zei altijd dat filosofie zo helder moet zijn dat de bakker op de hoek het ook allemaal snappen kan. En wel, dat lijkt nogal overdreven, maar de intentie is te zeggen dat filosofie jargon en duisterheid moet zien te vermijden. Juist omdat filosofie iets is van iedereen, althans in die zin dat ieder mens wel een keer met filosofische vragen te maken krijgt: Is that all there is? Is dat het nou? Waarom doen wij zo? Waarom is die wereld soms zo rottig? Enzovoort.

Dan geef je blijk van een bepaald metafysisch standpunt, waarnaast de wetenschap helemaal niets zegt over zin of nut van de natuur. En dat betreft ook het eventueel bestaan van doeloorzaken.

Heel mooi, doel je hiermee op de neutraliteit van de wetenschap?

En dan kun je wel met dat 'waarom' zin en betekenis suggereren, maar als die niet aanwezig zijn, dan heeft het geen zin om die waarom-vraag te stellen.

Trek je die afwezigheid van zin en betekenis door naar het absolute, dan ben ik het, ook op metafysisch vlak, met je oneens. Ik denk dat al het niet-mensenlijke geen zin of betekenis heeft. Zin en betekenis zie ik besloten in de mens.

Heidegger spreekt vanuit de metafysica over een zinverwerkelijkende daad en is daarmee de kengrond van het bestaan. Via een andere manier dan met zin en betekenis kunnen wij niet praten over het bestaan. Deze indrukken van het bestaan zijn eenzinnig en verwijzen alleen naar zich zelf en niet naar een andere werkelijkheid.



Er lijkt zich een dualisme te hebben gewrongen tussen die van lichaam en geest,namelijk die van onkenbaar lichaam tegenover de geest die het bestaan weergeeft als een gekend lichaam. Wat is nu precies het verschil tussen het onkenbare en het kenbare?

Of ligt juist in deze vraag de zinloosheid van de metafysica? Ik denk het niet.

Ik heb het idee dat de leemte tussen onkenbaar en kenbaar de vorm van het bewustzijn is. Wat is nu de overschreiding van de geest naar het onkenbare? Het is bijna of alleen de geest zichzelf heeft veruimd en deze ruimte heeft genomen van het onkenbare.

Wat betekent dit voor de vorm van het bewust zoals ik dat net aangaf?

Ik wil de geest opvatten met een post-moderne houding volgens welke lichaam en geest zich verhouden als een autonoom product van haar omgeving.

En ik betwijfel trouwens of je met dit soort logica nu echt verder komt. Met filosofie gaat het toch steeds om het vertellen van een zo plausibel mogelijk verhaal op basis van wat op z'n minst de wetenschap aan data aandraagt.

Is dat niet belangrijk?

Kiwiwoman,

Sorry, maar wat ik toch steeds heb met 'wikiwoman'...

'Wiki' zit inmiddels meer in het oor dan 'kiwi' waarschijnlijk.

Trouwens,

Die juweeltjes die Hubble in beeld brengt.

In het volgende weten ze dat ook heel mooi te brengen.

http://www.youtube.com/watch?gl=NL&hl=...feature=related

Meest fascinerend vind ik nog wel die Sombrero-galaxy.

http://hubblesite.org/gallery/album/galaxy...3028a/large_web

Het ziet er uit als een tempel, een mandala.

Theoriegeladen,

Nou ja, als je zegt:

Bij de natuur is iets dergelijks echter niet.

Dan geef je blijk van een bepaald metafysisch standpunt, waarnaast de wetenschap helemaal niets zegt over zin of nut van de natuur. En dat betreft ook het eventueel bestaan van doeloorzaken.

En het is erg moeilijk om te vragen naar het bestaan van zaken die er niet zijn, juist omdat je helemaal niet weet waar je naar vraagt, juist omdat die zaken er niet zijn. Althans, 'water' is een bekend fenomeen, een empirisch gegeven. Waarnaast 'God' een inventie is, die ooit is opgekomen als mogelijk betrekking hebbend op werkelijk bestaande werkelijkheid, en waarvan men het als zinvol ervoer om over te gaan spreken.

Wat betreft die 'stroom van gebeurtenissen', Husserl bedoelt daar natuurlijk iets anders mee dan Wildiers. Bij Husserl gaat het meer om een soort film die zich voltrekt aan zijn geestesoog, waartegen het bij Wildiers betrekking heeft op een realistisch bedoeld proces dat 'wereld' is.

En die premissen... Tjongejonge.

Ik bedoelde te zeggen dat de waarom-vraag zinloos is binnen het metafysisch kader dat er vanuit gaat dat de wereld inherent zinloos is. En dan kun je wel met dat 'waarom' zin en betekenis suggereren, maar als die niet aanwezig zijn, dan heeft het geen zin om die waarom-vraag te stellen.

En beide premissen zijn natuurlijk problematisch in die zin dat een reden altijd ergens vandaan komt, opkomt vanuit een context, een manier van denken, een manier van ervaren, een bestaansgrond. En het is maar de vraag of je daarmee alle redenen kan dekken. Waarnaast het zeer twijfelachtig is of 'redeneneren' alleen (what about empirie?) voldoende voorwaarde is voor het in mijn ogen onmogelijke 'kennen van het bestaan'.

En ik betwijfel trouwens of je met dit soort logica nu echt verder komt. Met filosofie gaat het toch steeds om het vertellen van een zo plausibel mogelijk verhaal op basis van wat op z'n minst de wetenschap aan data aandraagt.

En als ik dan kijk naar wat je eerder zei:

Ik kom uit bij het leven en de kracht die ons drijft

- wat mij trouwens doet denken aan Schopenhauer.

Dan denk ik dat je dan dichter in de buurt bent bij waar dat verhaal over zal gaan.

Trouwens, wat betreft dat 'spiritualisme', daar zit zoveel aan vast...

Daar zit bijvoorbeeld aan vast een argwaan jegens 'materie', dat die materie een 'straf' is om in te zijn, of dat het illusie is, maya, en dat het eigenlijk zaak is om 'elders' te zijn, of om daar voorgoed aan te ontsnappen.

Maar voor mijzelf, ik ga er meer van uit dat we deel zijn van een zich ontwikkelend mind-matter-systeem, en dat we daar op de een of andere manier een rol in hebben, al is het maar wat betreft het heel algemeen cultuur genereren.

En we kijken er maar heel kort tegenaan natuurlijk. Dat proces in zichzelf, dat gaat maar door.

En wat betreft 'doeloorzaak', in dat citaat wat ik gegeven heb, daarin wordt gesproken over 'een tendens tot schoonheid'.

En mensen zullen daar van alles verschillends bij denken. Maar mij persoonlijk lijkt het wel plausibel en ook aantrekkelijk. Ik ervaar daar 'zin' bij, betekenis, een mogelijk antwoord op het 'waarom'.

En volgens mij komt hier dan eindelijk ook dat antwoord tevoorschijn op die vraag die je in eerste instantie stelde:

spiritualisme, nou ja en wat dan? Wat betekent dat dan, voor mensen? Nou, bijvoorbeeld dit.

Wikiwoman, wat vind jij?

Het is trouwens zo dat op het moment dat je dat woord gebruikt, waarom, dat je dan eigenlijk al iets suggereert, dat je als het ware met de vraag iets in de wereld projecteert dat zeer wel helemaal niets met die wereld te maken heeft. Omdat zij er helemaal niet is volgens een 'waarom', omdat zij waarom-loos is. Omdat zij mogelijk een soort blind waarom-loos gedreven bestaan is. Maar dit is natuurlijk een van de mogelijke antwoorden uit dat spectrum.

Kan jij de volgende uitspraken verdelen in een major premmise en een minor premmise?

A: Alle redenen hebben voldoende voorwaarde voor een bestaansgrond van die reden.

B Redeneren is de noodzakelijke voorwaarde voor het kennen van het bestaan.

Als het goed is zul je zien dat A die projectie vormt waarvan B het bestaan bevestigt.

Ondertussen kijkend naar wat je nu precies zegt, denk ik te moeten aangeven dat het ‘waarom’ van iets niet zozeer te maken heeft met ‘oorzaak’ of ‘gevolg’, maar met de ‘zin’ ervan, de ‘betekenis’, de reden van het ‘er zijn’.

Waarom is er bijvoorbeeld de auto?

Was er al bang voor dat je dat zou opmerken, want het is inderdaad mogelijk het nut te zien als een zelfstandige entiteit. Mi duidt dit op een spiritualistische visie. Als je in plaats daarvan het nut in het daglicht stelt van een doeloorzaak, werpt dat opeens een heel andere visie. De auto is er, omdat zij nuttig is, in dit geval, omdat wij een vervoersprobleem hebben. Bij de natuur is iets dergelijks echter niet. Geconfronteerd met deze nutteloze geldigheid denk ik dat heidegger zich afvroeg waarom er zoveel is en niet veel meer niet is Er is zoveel nutteloos, omdat er maar weinig doeloorzaken zijn.

Als je het nut echter als zelfstandig feneomeen bekijkt is de vraag "wat water is" erg complex. Het water zou door God kunnen zijn geschapen voor ons. Of je kan stellen dat het bestaan van water samenhangt met quantum-mechanische verhoudingen die de uiteindelijke vorm van materie en quarks volgens de ons bekende wetten heeft gevormd.

Vreemde situatie doet zich voor als je de vraag stelt waarom iets niet is. Bv, "waarom is er geen water" of "waarom is er geen God"

een stroom van gebeurtenissen,

Goed citaat inderdaad. Doet me denken aan Husserl.

Wikiwoman,

Ja, het is prachtig! En het levert een argument waar ikzelf geneigd ben als een blok voor te vallen. Maar ik weet ook dat anderen daar weer een heel ander ervaren bij hebben.

Theoriegeladen,

Kun je je voorstellen dat jij en Wikiwoman komen aanzetten met twee praktisch tegenover gestelde vormen van respons, die uitermate lijken te verwijzen naar de twee tegenovergestelde maar complementaire kenwijzen waar ik zo vaak naar verwijs (Roger Sperry, André Klukhuhn)? Want in tegenstelling tot Wikiwoman kom jij aanzetten met een analyse, een uiteensplitsen, een uiteenleggend onderzoeken van betekenissen en eigenschappen. Zodat je kan zeggen dat we hier de tegenstelling zien verschijnen tussen bijvoorbeeld een Vincent van Gogh en een Immanuel Kant.

Ondertussen kijkend naar wat je nu precies zegt, denk ik te moeten aangeven dat het ‘waarom’ van iets niet zozeer te maken heeft met ‘oorzaak’ of ‘gevolg’, maar met de ‘zin’ ervan, de ‘betekenis’, de reden van het ‘er zijn’.

Waarom is er bijvoorbeeld de auto?

Wat is de zin van bestaan van dit apparaat, zodanig dat wij daar al een eeuw lang enorme hoeveelheden geld en manuren in steken om steeds maar de beschikking te hebben over die auto?

Vervolgens:

Waarom is er water?

Waarom is er denken?

Waarom is er wereld?

Trouwens, met de interventie van Wikiwoman denk ik dat we toch weer terecht komen bij het oorspronkelijke onderwerp: (ontologisch) spiritualisme, gegeven bijvoorbeeld het volgende citaat dat mij goed lijkt passen bij die mooie beelden van de Hubble-telescoop:

"De wereld verschijnt ons als een stroom van gebeurtenissen, opborrelend uit de initiale chaos, en strevend naar momenten van evenwicht en harmonie, van orde en schoonheid. Op elk niveau ontdekken wij sporen van spontaneïteit en vrijheid. De wereld is geen absolute chaos, maar veeleer een evolutieproces, gericht op steeds nieuwe momenten van evenwicht, die een esthetisch karakter vertonen. 'Auch die Natur ist eine Künstlerin', leerde Heidegger en ook voor A.N. Whitehead lag het diepste streven van de natuur in het bereiken van evenwicht en schoonheid: 'The teleology of the Universe is directed to the production of Beauty'. In de schoonheid alleen bereikt 'de Eros van het Universum' zijn uiteindelijke bevrediging. Ook Georges Bachelard kwam tot hetzelfde inzicht: 'Le Monde tend à la beauté'. In dit perspectief krijgt de artistieke bedrijvigheid van de mens een nieuwe betekenis. De kunstenaar neemt deel aan de diepste oerdrift, die in de kosmos aanwezig is. In hem ontwaakt de droom die sluimert in de diepten van de kosmische stroom en binnentreedt in de wereld van het bewuste leven."

Max Wildiers, De muziek der sferen. Vier opstellen over wereldbeeld en cultuur, De Nederlandsche Boekhandel, 1983, p. 38-39. 1983, p. 38-39.