(This is an edited transcript of a talk given at the Atheist Alliance conference in Washington D.C. on September 28th, 2007)

But certain people, for whatever reason, are led to suspect that there is more to human experience than this. In fact, many of them are led to suspect this by religion, by the claims of people like the Buddha or Jesus or some other celebrated religious figures. And such a person may begin to practice various disciplines of attention, often called "meditation" or "contemplation"as a means of examining his moment to moment experience closely enough to see if a deeper basis of well-being is there to be found.

Such a person might even hole himself up in a cave, or in a monastery, for months or years at a time to facilitate this process. Why would somebody do this? Well, it amounts to a very simple experiment. Here's the logic of it: if there is a form of psychological well-being that isn't contingent upon merely repeating one's pleasures, then this happiness should be available even when all the obvious sources of pleasure and satisfaction have been removed. If it exists at all, this happiness should be available to a person who has renounced all her material possessions, and declined to marry her high school sweetheart, and gone off to a cave or to some other spot that would seem profoundly uncongenial to the satisfaction of ordinary desires and aspirations.

[...]

And yet, for thousands of years, contemplatives have claimed to find extraordinary depths of psychological well-being while spending vast stretches of time in total isolation. It seems to me that, as rational people, whether we call ourselves "atheists" or not, we have a choice to make in how we view this whole enterprise. Either the contemplative literature is a mere catalogue of religious delusion, deliberate fraud, and psychopathology, or people have been having interesting and even normative experiences under the name of "spirituality" and "mysticism" for millennia.

[...]

As someone who has made his own modest efforts in this area, let me assure you, that when a person goes into solitude and trains himself in meditation for 15 or 18 hours a day, for months or years at a time, in silence, doing nothing else: not talking, not reading, not writing, just making a sustained moment to moment effort to merely observe the contents of consciousness and to not get lost in thought, he experiences things that most scientists and artists are not likely to have experienced, unless they have made precisely the same efforts at introspection. And these experiences have a lot to say about the plasticity of the human mind and about the possibilities of human happiness.

So, apart from just commending these phenomena to your attention, Id like to point out that, as atheists, our neglect of this area of human experience puts us at a rhetorical disadvantage Because millions of people have had these experiences, and many millions more have had glimmers of them, and we, as atheists, ignore such phenomena, almost in principle, because of their religious associations, and yet these experiences often constitute the most important and transformative moments in a persons life. Not recognizing that such experiences are possible or important can make us appear less wise even than our craziest religious opponents.

bron 1: washington post

bron 2: richarddawkins.net

We weten dat die kleur bestaat niet omdat mensen deze waarnemen, maar door onafhankelijke feiten (golf-lengte van licht).

Je mag er dan wel zeker van zijn dat je bijv God gezien hebt, maar je eigen ervaring betekend niets.

Het gaat niet om het jij in dergelijke onpersoonlijke, feitelijke onderwerpen. Het "jij" doet er niet toe, je eigen ervaringen zeggen niets over de werkelijkheid buiten jouw hoofd.

En juist die interpretaties, (die afhangen van bijv je psychische en lichamelijk gesteldheid, je kennis etc) vormen zich in je hoofd. Een wellicht duidelijker voorbeeldje van een dergelijke interpretatie. De Noor-mannen dachten dat bliksem uit de hamer van Thor kwam als hij deze wierp. Dat was hun interpretatie. Maar was deze interpretatie in overeenstemming met de werkelijkheid: nee. Deze hing vooral af van het gebrek aan kennis over het desbetreffende onderwerp. Het feit dat iemand dus zegt dat hij god heeft gezien zegt dus ook 0.00 over dat god zou bestaan.

Ik ben het ermee eens dat hoe je de kleur rood ervaart, dus hoe het eruit ziet, beinvloed wordt door de hersenen. Maar de kleur die je ziet, is op zich wel een waarheid: jij weet op het moment dat je de kleur ziet, hoe het voelt om rood te zien. Je bent er zeker van dat je dat ervaart. Jij weet ook, nu op dit moment, dat jij bestaat omdat je dat ervaart. Op het moment dat je zelf god bent en dit ook waarneemt, weet je ook zeker (zo zeker als maar mogelijk is) dat jij (god) bestaat.

Je maakt standaard een interpretatie, dat gebeurd volledig automatisch bij alles wat je doet. Jouw voorbeeld van die kleur, is ook een voorbeeld van een interpretatie. Ik zie een kleur, en die interpreteer ik als rood. Die interpretaties maak je op basis van wat je weet, maar hangt ook af van bijv je fysieke gesteldheid (spreekt voor zich), je geestelijke gesteldheid (of je wel helemaal bij kennis bent, of je niet aan het hallucineren bent door drugs o.i.d etc etc), je kennis van het desbetreffende onderwerp, just to name a few. Vandaar dat je door directe waarneming helemaal geen zekerheid krijgt, wellicht persoonlijke zekerheid maar dat wil totaal niet zeggen dat de interpretatie die je gemaakt is in overeenstemming is met de werkelijkheid. En het draait juist om dat laatste.

Nu wij weten welke plek in het brein geactiveerd wordt bij godservaringen, hallucinaties, epilepsie, stemmen in je hoofd e.d. kan die hersenactiviteit opgewekt of onderdrukt worden door resp. elektrostimulatie en medicatie. Ik heb er al vaker op gewezen dat god dus feitelijk aan en uit gezet kan worden. De godservaring is dus uitermate suspect en tegelijk ook te weinig substantieel, om je er iets van aan te trekken, zodat het hele verschijnsel geen zin of betekenis kan worden toegedacht, mits er iemand mee aan het manipuleren gaat met valse bedoelingen. Het slachtoffer wil maar al te graag geloven dat het verschijnsel wél zin en betekenis heeft en is dan uitermate gevoelig voor suggestie. Als je iets hoort, terwijl er geen geluid is, dan klopt er iets niet. Het is in geen geval meteen een feit, dat god op z'n vingers zit te fluiten.

Over de kleurperceptie: in de islamitische architectuur kennen we de toepassing van twee kleuren in mozaïek die qua frequentie zeer dicht bij elkaar liggen en elkaars complement zijn, zoals rood en groen. Daarmee ontstaat door interferentie een soort geheimzinnige straling, de randen op de kleurscheiding lichten op. Aangezien iedereen die kan zien, behalve kleurenblinde mannen, dit effect kan waarnemen, vormt dit een sterke aanwijzing, dat alle kleuren door iedereen gelijk worden waargenomen. Onderzoek naar de perceptie van kleur levert steeds geen aanwijzingen op, die op verschillende perceptie duiden bij verschillende personen. Met associatieve voorkeur is echter wél verschil te constateren, maar dan gaat het over zoiets als een groene biefstuk. Dat heeft niets met het onderscheiden van de kleur te maken en leken vergissen zich daar nogal eens in. Ze halen dan twee verschillende soorten onderzoek door elkaar.

.... Maar er is voldoende grond om aan te nemen dat andere mensen bewustzijn hebben...

Dat klinkt als onzin. Alle atomen in een molecuul (in één specifieke configuratie) hebben een min of meer gefixeerde posities ten opzichte van elkaar. Hoe kan zo'n configuratie terug te voeren zijn op alleen beweging? Beweging waarvan?

Although there are apparently many types of forces in the Universe, they are all based on four fundamental forces. The strong and weak forces only act at very short distances and are responsible for holding certain nucleons and compound nuclei together. The electromagnetic force acts between electric charges and the gravitational force acts between masses. The Pauli exclusion principle is responsible for the tendency of atoms not to overlap each other, and is thus responsible for the "stiffness" or "rigidness" of matter, but this also depends on the electromagnetic force which binds the constituents of every atom.

All other forces are based on these four.

http://en.wikipedia.org/wiki/Force#Types_of_force

In the newtonian model, because motion is defined as the proportion of space to time, these concepts are prior to motion, just as the concept of motion itself is prior to force. In other words, the properties of space and time determine the nature of motion and the properties of motion, in turn, determine the nature of force.

http://en.wikipedia.org/wiki/Motion_%28physics%29

In een reageerbuisje met ethanol, water en ADH ontstaat na verloop van tijd aceetaldehyde. Dat aceetaldehyde was er eerst nog niet. Er ontstaat dus, objectief gezien, iets dat er eerst nog niet was. Iets nieuws: een groepje atomen (C, H en O) in een nieuwe verhouding. Da's geen psychologisch waardeoordeel. Da's te meten, waardevrij en objectief.

Al die verschillende materiele configuraties en interacties (op willekeurig welk niveau: atoom, molecuul, hersenen, electriciteit, etc.) zijn uiteindelijk terug te herleiden op 'beweging'. En in beweging vind je nou eenmaal niets terug van bewustzijn, ongeacht hoe complex het systeem wordt.

De 'functie' waar je het over hebt is een psychologisch waardeoordeel dat je toekent aan het bewegen: de beweging doet abc, en is nuttig voor x of y. Objectief gezien is er niets daadwerkelijk nieuws aanwezig in het systeem, want alle eigenschappen ervan zijn ook aanwezig op een kleiner niveau (beweging). Mocht dit bij bewustzijn hetzelfde zijn, dan is bewustzijn ook aanwezig op dat kleinere niveau, en meteen ook overal in het universum.

Ik kan hypothetiseren dan een zeer krachtige computer bewust kan zijn, maar voorlopig is dat net zo hypothetisch als een bewust universum. Ik kan me voorstellen dat een voldoende krachtige computer ooit gebouwd wordt, en dat we, bijvoorbeeld met een Turing-test, bewustzijn vaststellen. Dan wordt de hypothese bekrachtigd. Die computer bestaat nog niet, het universum wel.

De functie van het enzym alcoholdehydrogenase (CH3CH2OH --> CH3CH=O) hangt niet alleen af van de eigenschappen van de opbouwende chemische element. Eerst heb is er het samenpakken van atomen tot aminozuren. Vervolgens is er een configuratie van die aminozuren in het enzym. De ruimtelijke orientatie van de aminozuren (en dus van de atomen) zorgt dat het enzym in staat is te functioneren. De functie is dus een ondeelbaar aspect van de hele configuratie.

Christopher schreef:Het een wordt afgeleid uit het ander, dan zullen ze niet identiek zijn.

Ja, zie hierboven. En?

Ik kan hypothetiseren dan een zeer krachtige computer bewust kan zijn, maar voorlopig is dat net zo hypothetisch als een bewust universum.

Die computer bestaat nog niet, het universum wel. We zouden dus een experiment moeten kunnen bedenken om het bewustzijn van het universum aan te tonen. Maar welk?

jdr schreef:Tsja, consequent materialisme vasthouden valt niet mee.

In beide uitspraken hou je vast aan een holistische/dualistische versie van het bewustzijn...

Jammer om te zien.

Christopher schreef:Het een wordt afgeleid uit het ander, dan zullen ze niet identiek zijn.

&

Dan stellen we dus vast dat atomen alleen, of ketsende biljartballen, niet voldoende zijn om bewustzijn te generen.

Hier hadden we het al eerder over en dit criteria is gewoon niet geschikt voor het onderwerp. Jij kunt ook niet falsificeren dat ik nu aan een appel denk, en toch denk ik eraan. Dat iets niet-wetenschappelijk is, zegt dus niets over het al dan niet waar zijn ervan. Wetenschap is een onderzoeksmethode, en het enige dat je daarmee dus zegt is dat die methode niet in staat is de claim te verifieren.

Je geeft daarmee wel aan dat de diagnose 'bewustzijn' afgeleid wordt uit het gedrag.

Gedrag is niet identiek aan bewustzijn.

Wanneer je je hand razendsnel wegtrekt uit het vuur, is dit van een andere aard dan de sensatie van pijn die je op dat moment voelt. Mee eens?

In geen enkele van die 'specifieke eigenschappen' vind je een aanwijzing voor bewustzijn. Dat iets stikstof is ipv koolstof, zegt niets over bewustzijn. Dat de ene molecuul meer verbinden heeft met de ander, of vaker om iets heendraait, ook niet. Dat de ene vloeistof sneller door membranen heenkan ook niet. De verklaring blijft net zo problematisch als die van de ketsende biljartballen.

jdr schreef:Ik kan je wel volgen, maar bij het ervaren van die fundering kan ik me minder makkelijk een voorstelling maken.

Wat bedoel je daar precies mee?

De aanname dat de eenheidssensatie het gevolg is van eenheid is niet te bevestigen en niet te falsificeren. Popper vindt zo'n hypothese niet-wetenschappelijk. Het is dus niet te weten.

Als de verlamde niet in staat is te reageren op prikkels en vragen, en tot geen enkele actie (behalve de vegetatieve) en communicatie, in staat is, valt inderdaad niet vast te stellen of hij of zij bewust is. Misschien is 'ie het wel, misschien niet. Zo'n patient ligt dan aan slangetjes in een ziekenhuisbed en wordt kunstmatig in leven gehouden. Diagnose: hersendood, net als het universum .

Bilartballen zijn geen koolstof-, stikstof-, zuurstof- of fosforatomen. Biologische moleculen zijn niet opgebouwd uit biljartballen. Behalve de ruimtelijke configuratie van de elementen (atomen) heb je de specifieke eigenschappen van de atomen nodig (lading, atoomgetal, etc.). Behalve de ruimtelijk configuratie van de grotere biomoleculen heb je hun functionaliteit nodig.

Dat kan toch wel worden geobjectiveerd? Met vragenlijsten. Of door gedrag te observeren. Of door gehaltes van bepaalde stoffen in bepaalde delen van de hersen te meten. Wanneer de man (m/v) een foto van zijn vrouw wordt getoond, zullen bepaalde signalen in de hersenen te meten zijn. Signalen die ontbreken bij het zien van een foto van, zeg, koningin Beatrix.