Op schepen staat het kompas meestal op een geschikte plaats en kunnen afwijkingen gecompenseerd worden met kleine magneetjes. Ook kan de afwijking van het kompas worden bepaald wat dan in een deviatie tabel wordt weergegeven.

Bij electronische kompassen die met een flux-gate sensor werken kan de afwijking automatisch bepaald worden door een procedure uit het manual te volgen.

Gyrokompassen trekken zich niets aan van de aanwezigheid van verstorende magnetische invloeden.

Een GPS-toestel kan als een kompas worden gebruikt alleen als deze een snelheid heeft. Er zijn GPS -toestellen die middels 2 antennes op enig afstand van elkaar wel de richting bij stilstand kunnen bepalen.

Tja, op een schip van formaat wordt al heel lang een gyro kompas gebruikt. Een cardanisch opgehangen snel draaiende tol, die door de corioliskrachten zichzelf automatisch evenwijdig met de aardas richt. En dus ook het ware noorden aanwijst.
Wel zijn er magnetische kompassen beschikbaar, in geval van nood. Naast de GPS natuurlijk.

Op schepen worden compenserende magneten toegepast om afwijkingen van het kompas zo klein mogelijk te houden.
https://en.wikipedia.org/wiki/Binnacle

In een vliegtuig ongetwijfeld, maar op een klein bootje of iets dergelijks? Er zit vrijwel altijd een magnetisch kompas op een boot van enig formaat (zeg langer dan een meter of 5 met rigide hull), en meestal zonder correctietabel of iets dergelijks als het op een boot/schip gaat dat amper zeewaardig is (of in ieder geval geen oceaan kan oversteken oid).

Tegenwoordig zal men vaker naar de GPS kijken dan naar het kompas zodra er een beetje snelheid gemaakt wordt, maar het zit er standaard gewoon op: ook geen slecht idee gezien een ouderwets magnetisch kompas geen electriciteit of wat dan ook nodig heeft, in principe zou je 'erop moeten kunnen varen' al moest je roeien

Klopt, maar daar wordt een kompas wel altijd vergezeld door een deviatie tabel. Die geeft per richting aan wat de afwijking is veroorzaakt door het ijzer of apparatuur van de machine.

Vreemd, kompassen werken toch ook gewoon op schepen, in auto's, vliegtuigen en dergelijke?

Voor het effect in het filmpje hoef je niet naar de noordpool. Op onze breedtegraad werkt het ook. Neem gewoon een ijzeren schroef of spijker en beweeg die rond een kompas. De naald zal dan de schroef volgen en die hoeft niet eens voorgemagnetiseerd te zijn. Het feit dat het ijzer is is al genoeg.

Hetzelfde effect merk ik op fietstochten. Bij zonnig weer kun je aan de stand van de zon en het tijdstip afleiden waar het noorden ongeveer is. Maar soms is het zo bewolkt dat ik mijn kompas moet gebruiken. Ik moet dan een paar meter bij mijn fiets vandaan lopen omdat anders het kompas wordt beïnvloed door het staal in mijn fiets.

Het lijkt erop alsof het wijst naar willekeurig ferromagnetische materialen.

Dat zou kunnen omdat die ergens een veld hebben opgelopen onderweg, maar ook door het magnetische veld dat er verticaal doorheen gaat, en je vervolgens met een horizontaal kompas probeert te richting te vinden... wat natuurlijk niet lukt bij gebrek aan een horizontale component.

In het filmpje zie je dat het kompas met de hand wordt bewogen rondom een "nail" spijker, schroef of zoiets.

Ik zie geen mechanisme dat zoiets zou kunnen veroorzaken.

Als de naald blijft draaien moet je in een continu veranderend magneetveld zitten tov het kompas. Daarvan is geen sprake als je boven de magnetische noordpool staat, althans, normaliter niet. Nu is het wel zo dat het magnetische noorden beweegt qua positie op aarde, maar dat gaat relatief langzaam, niet snel genoeg om een zichtbare rotatie te kunnen geven.

Bovendien vraag ik me af of een doodgewoon kompas erg goed zal werken op een pool: doordat de naald verticaal naar beneden wordt getrokken zou ik eerder meer wrijving verwachten... afgezien van het soort met een bol die in een vloeistof hangt zoals je wel eens op schepen ziet/zag.

In de docu waren ze toch vrij opgewonden dat de naald aan het ronddraaien was want dat was blijkbaar het teken dat ze op het magnetisch punt zaten leek me toch vrij duidelijk.

Wat ze in een documentaire eventueel kunnen laten zien is dat ze die kompasnaald een tikje kunnen geven en dat die naald dan een beetje rond blijft tollen tot hij door wrijving in een willekeurige stand stilvalt.

Uit zichzelf gaan draaien? dan heb je een fake-docu gezien.

Wel ik had het gezien in een documentaire ooit en daar was de naald aan het draaien eens ze op dat exact punt stonden.